Kinh Thánh không phải là sách quy hoạch, nhưng là sách của trật tự sáng tạo. Trong toàn bộ mạc khải, Thiên Chúa không dựng nên thế giới bằng những cổ chai bó nghẹt, mà bằng những không gian mở, nhiều lối đi, nhiều cửa ngõ. Khi một hệ thống bị khóa vào độc đạo, Kinh Thánh gọi đó là thiếu khôn ngoan; khi một cộng đồng được đặt trên nền mở, Kinh Thánh gọi đó là phúc lành. Nhìn dưới ánh sáng này, cấu trúc giao thông Tây Nguyên hôm nay đặt ra một câu hỏi không thể né tránh, và câu hỏi ấy gắn liền với Đèo Mang Yang và vai trò của Chư Sê.
Đèo Mang Yang nằm trong một khe thung lũng hẹp, bị kẹp giữa khối núi Mang Yang, nơi toàn bộ giao thông từ duyên hải muốn lên Pleiku buộc phải đi qua. Không có tuyến song song thực sự, khó mở rộng bề ngang, dễ gián đoạn bởi thời tiết, địa chất hay tai nạn. Về bản chất, đây là một độc đạo bắt buộc, một cổ chai tự nhiên. Kinh Thánh đã cảnh báo rất sớm về những cấu trúc đặt toàn bộ tải trọng lên một nền không chịu lực: “Khốn cho kẻ xây nhà mình trên cát” (Mt 7,26). Không phải vì cát xấu, mà vì nền không thể gánh nổi sức nặng lâu dài. Một đô thị phụ thuộc vào một cổ chai duy nhất cũng vậy: không sai về ý chí, nhưng sai về nền tảng. Châm Ngôn viết: “Sự khôn ngoan có nhiều mưu kế; thiếu mưu kế thì sụp đổ” (Cn 11,14). Độc đạo là thiếu mưu kế; thiếu mưu kế là rủi ro cấu trúc, không phải lỗi của con người.
Ngược lại, Chư Sê nằm trên một bình nguyên mở, kéo dài theo nhiều hướng, không bị các khối núi lớn khóa ngang. Từ đây có thể mở nhiều trục Đông–Tây, Bắc–Nam, nội địa–biên giới mà không bị lệ thuộc vào một đèo hiểm duy nhất. Đây là địa hình để tổ chức mạng lưới, chứ không phải chỉ để đi qua. Kinh Thánh mô tả phúc lành bằng hình ảnh không gian mở: “Ngươi sẽ lan ra bên phải và bên trái” (Is 54,2–3). Lan ra hai phía nghĩa là không bị khóa vào một trục duy nhất. Ngay từ Sáng Thế, mệnh lệnh “Hãy sinh sôi nảy nở, đầy dẫy mặt đất” (St 1,28) đã hàm ý rằng sự sống chỉ tăng trưởng khi không gian cho phép mở rộng. Không ai có thể “đầy dẫy” trong một cổ chai. Chỉ bình nguyên mới cho phép đa tuyến, đa hướng, đa trung tâm.
Từ Chư Sê, các hướng ra cửa khẩu diễn ra thuận tuyến, thẳng, ít chướng ngại, không cần quay lại những điểm nghẽn hiểm trở. Điều này mang ý nghĩa quyết định cho logistics và biên mậu. Trong Kinh Thánh, “cửa mở” luôn là dấu chỉ của cơ hội và sứ mạng: “Này Ta đã mở trước mặt ngươi một cánh cửa mà không ai có thể đóng lại” (Kh 3,8). Nhưng một cửa mở chỉ thực sự là cửa khi có con đường dẫn tới và con đường ấy không bị khóa trong độc đạo. Có cửa mà không vận hành được cũng giống như lời Thánh Vịnh mô tả: “Họ có mắt mà không thấy” (Tv 115,5) – hiện hữu nhưng không sinh lợi. Điều kiện tự nhiên có thể mở, nhưng nếu cơ chế không gắn vai, thì độ mở chỉ nằm trên bản đồ.
Đặt Pleiku và Chư Sê trong tương quan này không phải để đối kháng, mà để phân định vai trò. Kinh Thánh không bao giờ đòi hỏi mọi thành phố phải làm một chức năng giống nhau, vì “thân thể không chỉ có một chi thể, mà nhiều chi thể” (1 Cr 12,14). Pleiku mang giá trị hành chính, lịch sử và văn hóa. Chư Sê mang điều kiện giao thông, logistics, phân phối và mở cửa khẩu. Sai lầm không nằm ở chỗ có thành phố này hay thành phố kia, mà ở chỗ giao nhầm vai. “Nếu toàn thân là mắt, thì nghe ở đâu?” (1 Cr 12,17). Một hệ thống mất cân bằng không vì thiếu thành phần, mà vì các thành phần không được đặt đúng chỗ.
Nếu tiếp tục đặt trọng tâm giao thông Tây Nguyên lên một đô thị bị khóa bởi đèo Mang Yang, hệ thống sẽ mãi mang dáng dấp của một ngôi nhà xây trên nền không chịu lực. Muốn mở mạng lưới thật sự, phải đặt trục tại nơi có bình nguyên, có đa tuyến, có cửa mở không độc đạo. Logic đó không xuất phát từ cảm tính hay tranh chấp, mà từ chính nguyên tắc khôn ngoan mà Kinh Thánh nhấn mạnh: “Hãy xem xét kỹ con đường mình đi” (Cn 4,26). Xem xét không phải để tìm thắng – thua, đúng – sai, mà để đi đúng con đường sự sống và sự bền vững.