Trong nhiều thập niên, hành trình từ duyên hải Bình Định lên Tây Nguyên gần như phụ thuộc vào trục truyền thống An Khê – đèo Mang Yang – Đức Cơ. Tuyến này giữ vai trò huyết mạch, nhưng đồng thời tạo ra một “điểm độc đạo” nơi toàn bộ vận tải phải qua một cửa duy nhất. Ý tưởng mở tuyến mới từ Tây Sơn đi Tây Nam, vượt dải đồi vào Kong Chro – Đăk Song rồi tiến lên Đăk Ruê, đặt lại cấu trúc giao thông: thay vì một cửa lên cao nguyên, có thể hình thành cửa phụ phù hợp hơn về địa hình, chi phí và năng lực chia tải. Nguyên tắc này phản ánh một chân lý được ghi nhận: “Người khôn ngoan thấy tai họa bèn ẩn mình” (Châm Ngôn 22:3). Trong kinh tế hạ tầng, “ẩn mình” không phải trốn tránh, mà là tạo đường dự phòng trước khi rủi ro xảy ra.
Điểm mấu chốt nằm ở địa hình. Tây Sơn nằm trên bình nguyên phía nam sông Côn, đủ bằng để phát triển hạ tầng và đủ gần dải đồi phía Tây Nam để mở tuyến lên cao nguyên với độ dốc nhẹ, uốn mềm. Khác với hướng Bắc qua Mang Yang – nơi đèo cao, chi phí bảo trì nặng – hướng Kong Chro – Đăk Song phù hợp để mở tuyến kỹ thuật tầm trung. Điều này không biến tuyến mới thành cao tốc ngay lập tức, nhưng tạo phương án đầu tư – vận hành tối ưu hơn. Tư duy này tương thích với nguyên tắc được Kinh Thánh mô tả: “Nhà được xây cất bởi sự khôn ngoan, và bền vững bởi sự thận trọng.” (Châm Ngôn 24:3). Con đường bền vững không nhất thiết là con đường lớn nhất; nó là con đường đúng với tải trọng thực tế.
Khi tuyến đèo Nam Tây Sơn hình thành, lợi ích đầu tiên thuộc về chính Tây Sơn. Thay vì chỉ làm trạm đi ngang giữa biển và cao nguyên, Tây Sơn trở thành điểm chia luồng: một nhánh ra sân bay Phù Cát – Phù Mỹ – Quy Nhơn – Sông Cầu; một nhánh lên Kong Chro – Đăk Song – Đăk Ruê. Tại đây, Tây Sơn đổi vai: từ trung gian thành “nút”. Và khi một nền kinh tế có nút, nó nắm giữ giá trị thay vì đánh mất giá trị vào nơi khác. Nguyên tắc này phù hợp với cảnh báo của Phao-lô: “Anh em chớ trở nên tôi mọi loài người.” (I Cô-rinh-tô 7:23). Một vùng kinh tế chỉ làm đường đi cho người khác là vùng đánh mất vị thế của mình; một vùng giữ được điểm dừng, giữ được giá trị, thì không lệ thuộc.
Tuyến mới không phủ nhận vai trò An Khê – Mang Yang; tuyến cũ vẫn quan trọng. Nhưng để tránh “điểm nghẽn đơn tuyến”, vùng cần lựa chọn thứ hai. Khi chỉ có một cửa, một trục trặc là đủ để làm tê liệt mạch vận tải. Khi có hai cửa, thị trường tự chọn hướng nhanh – ổn định – hiệu quả hơn. Quyền lựa chọn chính là quyền lực. Điều này liên hệ với lời răn về sự tỉnh thức chiến lược: “Mưu không khôn ngoan thì sa bẫy; giữ mình thì được bình yên.” (Châm Ngôn 28:26). Mở tuyến phụ không phải hành động cạnh tranh, mà là hành động giữ mình.
Ở góc độ du lịch, tuyến mới không tạo ra Đà Lạt thứ hai. Kong Chro – Đăk Song có cao độ 500–800m, một số điểm tiệm cận 1.000m, khí hậu mát nhẹ nhưng không đủ cho “đô thị lạnh”. Nhưng chính vị trí “biển – bình nguyên – đồi núi trong bán kính ngắn” tạo ra mô hình mới: một hành lang biển – núi – cao nguyên liền mạch. Đặc điểm này không phải tham vọng, mà là hiện thực có thể phát triển theo nguyên tắc: “Hãy yên lặng, và ăn bánh của mình.” (II Tê-sa-lô-ni-ca 3:12). Nghĩa là không chạy theo mô hình của nơi khác, mà phát triển đúng bản chất đất mình.
Trong logistics, tuyến mới cho phép gom hàng từ Tây Nguyên xuống Tây Sơn rồi mới ra biển, thay vì chảy thẳng ra cảng. Một vùng mạnh không nhờ luồng hàng đi qua, mà nhờ luồng hàng dừng lại. Kho lạnh, ICD, kiểm định, tiêu chuẩn hóa – tất cả tạo giá trị trước cửa biển. Đây là cách một vùng thoát khỏi tình trạng “làm đường cho người khác giàu”, và phù hợp với nguyên tắc quản trị tài sản được dạy: “Ngài ban sức lực cho ngươi được tài sản.” (Phục truyền 8:18). Tài sản không nằm ở đất bị san, mà ở giá trị được giữ lại.
Trong dài hạn, tuyến này hình thành cấu trúc “đa hành lang”: biển – sân bay – bình nguyên – đèo vừa – cao nguyên – cửa khẩu. Tây Sơn không nằm bên cạnh trục, mà nằm trên trục. Tại điểm đó, tuyến đường không chỉ là hạ tầng; nó là năng lực định giá. Và năng lực định giá là nơi thị trường trả tiền.
Kết luận: Tuyến đèo mới phía Tây Nam Tây Sơn có lợi thế hơn trục An Khê – Mang Yang – Đức Cơ cho nhiệm vụ kết nối lên Đăk Ruê, không bằng việc thay thế toàn phần, mà bằng việc tạo ra lựa chọn thứ hai, giảm rủi ro, chia tải, và mở cấu trúc kinh tế mới cho vùng. Trong bài toán hạ tầng, lựa chọn chính là quyền lực – và chính Kinh Thánh gọi đó là quyền giữ mình trong sự khôn ngoan.