Salween/Thanlwin là một trường hợp đối nghịch hoàn toàn với Mekong. Trung Quốc không thể và cũng không có lý do cấu trúc để chọn “thông tàu kiểu Mekong” trên Thanlwin. Đây không phải vấn đề ý chí, mà là bản chất địa hình – thủy văn – hành lang quyền lực. Mekong là đại lộ nước có thể hạ tầng hóa. Thanlwin là khe gãy khóa cứng sinh ra để chia cắt.
Mekong (Lancang) là một con sông hành lang. Thượng nguồn nằm sâu trong Vân Nam, dòng chảy đi qua Lào – Thái – Campuchia, tức là đi qua các không gian mà Bắc Kinh có thể “neo mềm” bằng đập bậc thang, cảng sông, nạo vét, chỉnh dòng, logistics hóa từng đoạn. Mekong có cấu trúc “đại lộ”: có những đoạn mở đủ dài, có bậc thang điều tiết nước, có thể biến thành hệ vận tải sà lan – kho vận – cảng nội địa. Đây là lý do Mekong trở thành trục BRI tự nhiên: Rail + River + Port ghép thành một hệ hoàn chỉnh.
Thanlwin thì ngược hẳn. Đây không phải sông hành lang mà là sông khe gãy. Nó chạy trong đới đứt gãy sâu, lòng hẹp, dốc lớn, thác ghềnh dày, không có đồng bằng hành lang dài để bám logistics. Thanlwin không sinh ra để trở thành “Mississippi của Đông Dương”. Nó sinh ra như một hào tự nhiên: một đường chia cắt núi rừng. Muốn “thông tàu” ở đây không chỉ tốn kém kỹ thuật vô hạn mà còn phá sinh thái và tạo chữ ký địa chính trị quá lớn. Mekong là đại lộ có thể chỉnh. Thanlwin là vách khe khóa cứng.
Yếu tố quyết định tiếp theo là môi trường chính trị. Một hành lang vận tải muốn sống phải có kiểm soát liên tục: cảng sông, kho vận, an ninh tuyến, chính quyền ổn định để “neo hạ tầng”. Lào là đất mềm: nhà nước tập trung, dễ ký, dễ triển khai. Campuchia là bản lề biển trong: elite dễ mua, dự án dễ hợp thức hóa. Myanmar thì là đất nổ: nội chiến kéo dài, lãnh thổ phân mảnh, quân đội và lực lượng nổi dậy chia cắt. Trung Quốc không thể neo chắc Thanlwin như đã neo Mekong. Mekong đi qua vùng hợp tác hóa được. Thanlwin đi qua vùng bất định không thể khóa bằng hạ tầng.
Hơn nữa, Trung Quốc đã có cửa khác ra Ấn Độ Dương nên Thanlwin không phải lựa chọn chiến lược tối ưu. Nếu mục tiêu là biển Tây, Bắc Kinh ưu tiên hành lang Muse – Mandalay – Kyaukphyu và cảng Kyaukphyu ở Rakhine, nơi họ đã cắm dầu khí và logistics. Đó là cửa chính. Thanlwin không phải cửa chính, mà là vùng khe núi không hiệu quả để biến thành trục vận tải.
Tầng sâu nhất là nhạy cảm địa chiến lược. Thanlwin nằm trong không gian biên giới nhạy cấp một với Ấn Độ. Nếu Trung Quốc cố biến Thanlwin thành hành lang lưỡng dụng quân–dân sự, Ấn Độ sẽ coi đó là vượt lằn ranh đỏ, và phản ứng ở Andaman sẽ siết ngay. Mekong thì phản ứng ASEAN yếu hơn nhiều, vì đó là “Babylon logistics mềm”. Thanlwin là vùng đối đầu trực diện giữa hai đại lục.
Chốt bản chất: Mekong là “đường dẫn xuống biển”, một trục huyết mạch có thể logistics hóa bằng đập – cảng – kênh – rail. Thanlwin là “đường ngăn xuống biển”, một hào tự nhiên sinh ra để chia cắt chứ không phải để nối. Trung Quốc bành trướng theo Mekong vì đó là sông hành lang. Trung Quốc không thông tàu Thanlwin vì Thanlwin là sông khe khóa cứng, địa hình bất khả, chính trị bất định, và nhạy cảm chiến lược cấp cao.