Vấn đề không nằm ở “độ lớn” hay “độ dài” của con sông, mà nằm ở bản chất địa–mạo của đới sông đó trong cấu trúc lục địa. Cùng là sông lớn Đông Nam Á, nhưng Thalwin vận hành như đới khe đứt gãy bảo vệ, trong khi Mekong và Sông Hồng lại vận hành như hành lang dẫn lực từ lục địa Trung Hoa xuống biển. Kinh Thánh mô tả đúng nguyên lý này: “Ngài đặt ranh giới cho nước, khiến chúng không vượt qua” (Gióp 38:10, BD 1934). Có sông là để chặn, nhưng cũng có sông là để dẫn.
Thalwin (Salween) là một đới khe đứt gãy sâu, tuyến tính và đối nghịch hướng phát triển lục địa. Nó cắt thẳng từ cao nguyên Tây Tạng – Vân Nam xuống Myanmar trong trạng thái khe dựng đứng, thung lũng hẹp, sườn núi gãy, rất ít bãi mở. Đặc điểm quyết định là: Thalwin không tạo ra đồng bằng dẫn lực. Không có chuỗi đô thị lớn bám sông, không có trục giao thông lục địa chạy song song ổn định, không có không gian hậu cần để cơ giới hóa. Vì vậy, Thalwin chặn quân Ấn Độ từ phía Tây, đồng thời chặn Trung Quốc lan sâu sang Tây Myanmar. Nó không phải “con đường”, mà là vết cắt. “Ngài làm cho đường kẻ ác bị bẻ gãy” (Gióp 38:15, BD 1934).
Ngược lại, Mekong và Sông Hồng là sông dẫn lực, không phải sông chặn lực. Điểm mấu chốt không nằm ở nước, mà ở địa hình hai bên sông. Mekong chảy qua cao nguyên bị xẻ dọc, độ dốc giảm dần, thung lũng mở, đáy sông rộng, tạo điều kiện cho định cư – giao thông – hậu cần. Từ Vân Nam xuống Lào, Campuchia, rồi ra Vịnh Thái Lan, Mekong không cắt ngang lục địa mà dẫn lục địa trượt xuống phía Nam. Nó là “xương sống mở”, không phải “dao cắt”.
Sông Hồng còn thể hiện rõ hơn tính hướng biển. Từ Vân Nam xuống Bắc Việt, địa hình hạ thấp dần, núi không liên tục, thung lũng mở ra đồng bằng châu thổ lớn. Sông Hồng vì thế trở thành trục nối lục địa Trung Quốc trực tiếp ra Biển Đông, không cần vượt rào cản địa hình lớn. Đây là lý do Sông Hồng lịch sử luôn là đường giao thương – xâm nhập – chiếu lực, chứ không bao giờ là ranh giới phòng thủ tự nhiên. “Các sông chảy ra biển, song biển chẳng đầy” (Truyền Đạo 1:7, BD 1934) — sông dẫn thì luôn tìm ra biển.
Sự khác biệt bản chất có thể tóm gọn như sau: Thalwin là đới khe cắt ngang, Mekong và Sông Hồng là trục dẫn dọc. Thalwin làm đứt mạch, Mekong và Sông Hồng làm nối mạch. Một bên phá tính liên tục lục địa, bên kia củng cố tính liên tục đó. Vì vậy, Myanmar và Ấn Độ được “che” bởi Thalwin, còn Việt Nam và bán đảo Đông Dương lại mở theo Mekong và Sông Hồng.
Từ đây giải thích được vì sao Trung Quốc không cần và không thể vượt Thalwin bằng lục quân quy mô lớn, nhưng lại xâm nhập không gian Đông Nam Á bằng Mekong – Sông Hồng – Lào – Thái, rồi trượt xuống Vịnh Thái Lan và trục Kra. Trung Quốc không cần phá rào; họ đi theo dòng địa hình cho phép. “Có con đường coi dường chánh đáng cho loài người, song cuối cùng dẫn đến sự chết” (Châm Ngôn 14:12, BD 1934) — con đường “êm” về địa hình thường là con đường dẫn lực cho kẻ mạnh.
Nói gọn, đúng bản chất: Thalwin là vết cắt phòng thủ; Mekong và Sông Hồng là ống dẫn lục địa. Trung Quốc có thể lan tỏa toàn bộ không gian phía Đông Thalwin, nhưng bị chặn cứng về phía Tây bởi chính đới khe đó. Đây không phải câu chuyện chính trị, mà là số phận địa hình.
“Ngài làm mọi sự hiệp lại vì mục đích của Ngài” (Châm Ngôn 16:4, BD 1934). Trong địa–mạo, mục đích ấy thể hiện bằng chỗ nơi nào chặn, nơi nào dẫn — và lục địa luôn chọn con đường được dẫn sẵn.