Cấu trúc Tây Nguyên duyên hải (Tây Sơn duyên Hải) được xác định không theo ranh giới hành chính, mà theo logic địa mạo–đới khe–trường lực. Hệ này vận hành như một mô hình ba tầng rõ rệt: một lõi ven biển hội tụ, một tầng áo giáp khe ngang Đông–Tây khóa lực mạnh bao quanh, và một tầng đệm cao nguyên phía Nam giảm tốc khỏi đại lục Sài Gòn. Đây là “xương sống cấu trúc” khiến cực Đông–Tây này tồn tại được giữa hai đại lục trục dọc. “Ngài đã định ra các thời kỳ và ranh giới nơi cư trú của họ” (Công Vụ 17:26).
Tầng thứ nhất là lõi thật của Tây Sơn duyên hải: một lòng chảo ven biển hẹp, hội tụ và khép tương đối, chỉ gồm Bình Định – Phú Yên – Bắc Vân Phong. Bình Định là bản lề trung tâm, nơi Quy Nhơn – An Nhơn giữ vai trò khóa chảo và hành lang An Khê mở cửa lên Pleiku như trục xoay nội sinh. Phú Yên là đáy chảo mở về phía Nam, vẫn nằm trong vòng hội tụ của Quy Nhơn – Tuy Hòa, là vùng giao thoa nhưng không tách khỏi lõi. Bắc Vân Phong là chốt hải đầu, cắt hệ khỏi Nha Trang – Cam Ranh sâu hơn và giữ cho lõi Tây Sơn không bị kéo tan vào duyên hải Nam Trung Bộ. Vì vậy, Tây Sơn duyên hải trong nghĩa lõi chính là lòng chảo Kút Lộ ven biển khép: Bình Định – Phú Yên – Bắc Vân Phong.
Tầng thứ hai là Bắc Tây nguyên duyên hải: toàn bộ áo giáp khe ngang Đông–Tây bao quanh lõi, nơi trường lực bị khóa và phân đoạn thành lớp vỏ kép. Trong tầng này, Quảng Ngãi – Kon Tum là vỏ Bắc mạnh nhất: một thanh xương ngang chạy từ cửa biển vào sâu tới Attapeu – Virachey, tạo kháng lực khiến lực trục dọc không thể tràn xuống trực diện. Virachey đóng vai trò đuôi khóa hiếm của toàn Đông Dương, vì phía đông Mekong xuống Campuchia đa số là bình nguyên mở, nên mỏm núi này trở thành chốt cuối làm hệ Quảng Ngãi – Kontum “khép” chứ không “hở”. Bên trong tầng áo giáp đó là lõi cao nguyên Bắc Gia Lai – bàn đỡ thông liên tục, không tạo khe ngang mạnh nhưng giữ vai trò nền nâng, nối lõi ven biển Quy Nhơn bằng cửa An Khê. Phía Nam trong cùng tầng kháng lực này là Đắk Lắk – Khánh Hòa – Ninh Thuận cùng đới khe Cam Ranh – Khánh Sơn – Sêrêpốk: một thanh ngang Đông–Tây thứ hai, nơi Cam Ranh là cửa biển sâu, Khánh Sơn là sườn dựng, và Sêrêpốk là khe thoát nội lục về Mekong. Ninh Thuận là rìa khô hạn chuyển biên, không thuộc lõi chảo nhưng là mép vỏ cực Nam của áo giáp. Do đó, Bắc Tây nguyên duyên hải là hệ vỏ kép: Quảng Ngãi – Kontum – Virachey khóa phía Bắc và Cam Ranh – Khánh Sơn – Sêrêpốk khóa phía Nam, bao quanh lõi Bình Định – Phú Yên như một giáp tầng không thể tách rời. “Ngài làm cho núi đứng vững bởi quyền năng Ngài” (Thi Thiên 65:6).
Tầng thứ ba là Nam Tây nguyên duyên hải: vùng đệm giảm lực khỏi đại lục Sài Gòn, gồm Đà Lạt – Lâm Đồng – Bình Thuận – Đắk Nông. Đây không phải áo giáp lõi kiểu Kontum hay Sêrêpốk, mà là tầng giảm tốc và bẻ hướng. Đà Lạt là địa đầu dựng đứng của cao nguyên, nơi các cửa Prenn – Ngoạn Mục tạo thành ngưỡng hiểm tách duyên hải khỏi Nam Bộ. Lâm Đồng là tường cao nguyên Bảo Lộc – Di Linh, dựng mạnh nhất ở phía Nam, khiến trường lực đồng bằng không thể phủ trực tiếp lên Tây nguyên mà phải đi qua cửa hẹp. Bình Thuận là vành khô mở ra biển, không hội tụ vào lõi Tây Sơn nhưng giữ vai trò vùng thoát và ngưỡng nghẹt của trục Nam Bộ. Đắk Nông là khối biên nghiêng về hành lang Sêrêpốk – Mekong, thuộc vùng đệm nội lục hơn là sân trước của Sài Gòn. Vì vậy, Nam Tây nguyên duyên hải là tường giảm lực: một tầng đệm bắt buộc khiến đại lục Nam Bộ không thể hút thẳng lên hệ bản lề Đông–Tây.
Toàn bộ mô hình có thể chốt gọn như sau: Tây Sơn duyên hải là lõi ven biển hội tụ Quy Nhơn – Tuy Hòa – Bắc Vân Phong; Bắc Tây nguyên duyên hải là áo giáp khe ngang kép Quảng Ngãi – Virachey và Cam Ranh – Sêrêpốk khóa lực bao quanh lõi; Nam Tây nguyên duyên hải là vùng đệm Đà Lạt – Lâm Đồng – Bình Thuận – Đắk Nông giảm tốc và bẻ hướng khỏi đại lục Sài Gòn. Ba tầng này khóa toàn bộ trường lực Đông Dương theo đúng hình thái lõi–vỏ–đệm, khiến cực Đông–Tây Tây Sơn duyên Hải tồn tại như một bản lề không tan vào trục Bắc–Nam. “Ngài đặt nền trái đất trên các trụ của nó” (Thi Thiên 104:5).