Trong nhiều thập niên, hành trình từ duyên hải Bình Định lên Tây Nguyên gần như phụ thuộc vào trục truyền thống An Khê – đèo Mang Yang – Đức Cơ. Tuyến này đóng vai trò huyết mạch, nhưng đồng thời tạo ra một điểm độc đạo, nơi toàn bộ dòng vận tải buộc phải xếp hàng qua một cửa duy nhất. Khi mọi chuyển động bị ép vào một lối, hệ thống không chỉ chậm lại mà trở nên mong manh. Kinh Thánh đã mô tả logic này từ rất sớm: “Nếu một thành bị vây mà không có lối thoát, thì dân cư sẽ suy sụp” (ý Truyền Đạo 9:14–15). Độc đạo luôn là điểm yếu chiến lược, dù nó từng hữu dụng trong lịch sử.

Việc xuất hiện ý tưởng mở tuyến mới từ Tây Sơn đi về phía Tây Nam, vượt qua dải đồi vào Kong Chro – Đăk Song rồi tiến lên Đăk Ruê, đã đặt lại cách nhìn về cấu trúc giao thông vùng. Thay vì chỉ có một đường lên cao nguyên, Tây Nguyên có thể có một cửa phụ phù hợp hơn về địa hình, chi phí và năng lực chia tải. Kinh Thánh gọi đây là sự khôn ngoan của việc mở thêm lối: “Người khôn ngoan thấy tai họa liền ẩn mình” (Châm Ngôn 22:3). Mở cửa phụ không phải để phủ định cửa chính, mà để hệ thống có chỗ tránh khi rủi ro xuất hiện.

Điểm then chốt nằm ở cấu tạo địa hình. Tây Sơn nằm trên bình nguyên phía nam sông Côn, đủ bằng để phát triển hạ tầng và đủ gần dải đồi phía Tây Nam để mở đường lên cao nguyên. Khác với hướng Bắc qua An Khê – Mang Yang, nơi độ dốc lớn và đèo cao tạo áp lực chi phí bảo trì, hướng Tây Nam đi Kong Chro – Đăk Song có cao độ chuyển tiếp nhẹ, độ dốc vừa, địa hình uốn mềm. Đây là điều kiện phù hợp để mở tuyến đèo kỹ thuật tầm trung, thay vì buộc phải xây dựng hạ tầng cấp “siêu đèo”. Kinh Thánh từng nhấn mạnh nguyên tắc này: “Hãy làm đường bằng phẳng cho chân mình, thì mọi lối đi sẽ vững chắc” (Châm Ngôn 4:26). Đường vững không nhất thiết phải cao hay lớn, mà phải đúng địa hình.

Nếu tuyến đèo Nam Tây Sơn được hình thành, nơi hưởng lợi đầu tiên không phải là cao nguyên hay duyên hải, mà chính là Tây Sơn. Thay vì chỉ làm điểm đi ngang giữa biển và cao nguyên, Tây Sơn trở thành điểm chia luồng: một nhánh kết nối sân bay Phù Cát – Phù Mỹ – Quy Nhơn – Sông Cầu ra biển; một nhánh lên Kong Chro – Đăk Song – Đăk Ruê vào cao nguyên. Khi chức năng thay đổi, giá trị thay đổi. Tây Sơn từ trung gian trở thành nút. Và như Kinh Thánh nói về vị trí cửa thành: “Phước cho người canh giữ các cửa” (Châm Ngôn 8:34). Ai giữ cửa, người đó giữ nhịp vận hành của cả vùng.

Sự xuất hiện của tuyến mới không phủ định vai trò của An Khê – Mang Yang; tuyến cũ vẫn là trục truyền thống. Nhưng một hệ thống chỉ có một cửa là hệ thống dễ tổn thương. Kinh Thánh cảnh báo rõ ràng: “Nhà bị chia rẽ thì không thể đứng vững” (Mác 3:25). Ở đây, “chia” không phải là phân tán hỗn loạn, mà là phân bổ hợp lý để hệ thống không sụp đổ khi một điểm gặp sự cố. Khi có hai cửa, thị trường sẽ tự chọn hướng nào nhanh hơn, ổn định hơn, hiệu quả hơn. Đó là logic kinh tế, không phải mệnh lệnh hành chính.

Ở góc độ du lịch, tuyến mới không nhằm tạo ra một Đà Lạt thứ hai. Kong Chro – Đăk Song có cao độ trung bình 500–800m, một số điểm gần 1.000m, khí hậu mát nhẹ nhưng không đủ để hình thành “đô thị lạnh”. Nhưng chính sự khác biệt này lại tạo lợi thế: mô hình biển – bình nguyên – núi trong bán kính ngắn. Khách có thể xuất phát từ biển, đi vào đồi – rừng – thung lũng, nghỉ đêm, và sáng hôm sau bước vào cao nguyên. Kinh Thánh mô tả vẻ đẹp của sự chuyển tiếp ấy: “Núi non và đồng bằng cùng nhau reo mừng” (ý Thi Thiên 98:8). Một không gian đa tầng luôn giàu trải nghiệm hơn không gian đơn sắc.

Từ góc nhìn logistics, tuyến mới cho phép gom hàng từ Tây Nguyên xuống Tây Sơn trước khi ra biển, thay vì đổ thẳng vào cảng. Một nền kinh tế mạnh không chỉ nhờ luồng hàng đi qua, mà nhờ luồng hàng dừng lại. Khi hàng dừng, giá trị dừng. Khi giá trị dừng, vùng có khả năng tích lũy. Kinh Thánh nhắc lại nguyên lý này rất thực tế: “Người trung tín trong việc nhỏ cũng trung tín trong việc lớn” (Lu-ca 16:10). Giữ được khâu trung gian nhỏ là tiền đề để giữ giá trị lớn.

Về dài hạn, tuyến này mở ra cấu trúc đa hành lang: biển – sân bay – bình nguyên – đèo vừa – cao nguyên – cửa khẩu. Khi đó, Tây Sơn không nằm cạnh tuyến, mà nằm trong bản lề của tuyến. Và bản lề mới là nơi định giá tương lai. Kinh Thánh gọi đó là chỗ đứng vững chắc: “Người xây nhà trên đá thì gió bão đến cũng không sập” (Ma-thi-ơ 7:25). Cấu trúc đúng giúp vùng đứng vững trước biến động.

Kết luận: tuyến đèo mới phía Tây Nam Tây Sơn có lợi thế hơn trục An Khê – Mang Yang – Đức Cơ trong nhiệm vụ kết nối lên Đăk Ruê, nhưng không phải bằng cách thay thế toàn phần. Sức mạnh của nó nằm ở việc tạo ra lựa chọn thứ hai, giảm rủi ro, chia tải, và mở cấu trúc kinh tế mới cho vùng. Và đúng như Kinh Thánh khẳng định: “Ta đã đặt trước mặt ngươi một cửa mở mà không ai có thể đóng lại” (Khải Huyền 3:8). Trong bài toán hạ tầng, lựa chọn chính là quyền lực.