Tây Nguyên duyên hải không phải là “rìa phụ” của một dải ven biển, cũng không đơn giản là phần kéo dài của cao nguyên, mà là một cấu trúc địa mạo riêng: một bản lề Đông–Tây, nơi lực biển và lực đại lục chạm nhau trực tiếp qua các đới khe thủy văn. Nếu trục Bắc–Nam là dòng dài bị phân đoạn bởi cổ chai và đèo núi, thì Tây Nguyên duyên hải lại nổi lên như một hành lang ngang độc lập, nơi Biển Đông có thể mở vào cao nguyên và xa hơn nữa chạm tới lưu vực Mekong bằng những khe chuyển lực ngắn nhất của bán đảo; bởi “Ngài đã định bờ cõi cho các dân tộc” (Công Vụ 17:26), nên chính địa hình đặt ra những cửa và bản lề không thể xóa.
Trong không gian này, duyên hải không còn là ngoại vi, mà trở thành cửa đầu. Kut lộ Yun là hải đầu: điểm biển bắt đầu bám được vào núi, nơi bán đảo thủy văn đới khe thọc sâu vào nội địa mà không cần đồng bằng rộng. Hải đầu ấy không phải đại lộ phô bày, nhưng là một cửa khe sâu, nơi trường lực duyên hải có thể chạm tới cao nguyên trong thế kín mà bền; như lời: “Hãy vào cửa hẹp” (Ma-thi-ơ 7:13), vì chính những cửa nhỏ thường giữ vai trò quyết định trong cấu trúc lớn.
Nhưng nếu Kut lộ Yun là hải đầu, thì Ia Lốp là trục xoay. Ia Lốp không phải đường mở của đô thị hóa, mà là khe xoay kín: một hành lang thủy văn – thung lũng ngắn, nơi lực duyên hải đổi hướng thành lực Mekong. Đây là bản lề thật, vì nó nối thẳng sang hệ Sê San và về Stung Treng, tức là chạm vào nút điều phối của toàn lưu vực; “Ngài dẫn các sông theo đường lối Ngài” (Thi Thiên 104:10), nên dòng lực đất cũng vận hành theo những rãnh chuyển hướng như vậy.
Vì thế, Bình Định – Phú Yên – Vân Phong – Gia Lai không thuộc hoàn toàn trường lực Bắc–Nam, mà đứng như một không gian bản lề Đông–Tây: nơi Biển Đông không chỉ nhìn ra đại dương, mà còn xoay vào đại lục; nơi cao nguyên không chỉ là hậu phương, mà còn là cửa ngõ ngang của toàn Đông Dương. Đây là Tây Nguyên duyên hải: một hành lang biển–cao nguyên–Mekong, độc lập tương đối với trục dọc, và chính vì vậy mang tính định mệnh trong địa mạo lực của bán đảo.