Trong suốt lịch sử, Hội Thánh Cơ đốc nhân luôn khẳng định rằng việc phân chia giáo phận trước hết nhằm phục vụ đời sống đức tin và việc chăm sóc mục vụ cho Dân Chúa. Giáo luật nhấn mạnh đến nhu cầu mục vụ, khả năng quản trị của giám mục và các yếu tố địa lý – dân số. Tuy nhiên, nếu đọc các nguyên tắc tổ chức này trong ánh sáng của Kinh Thánh, có thể thấy một nguyên tắc sâu hơn: đời sống đức tin không tồn tại trong khoảng không trừu tượng, mà luôn bén rễ trong đời sống cụ thể của con người. Sứ đồ Phao-lô nhắc nhở rất thực tế: “Ai không lo cho người nhà mình, thì đã chối bỏ đức tin, lại xấu hơn người không tin nữa” (I Ti-mô-thê 5:8 – VI1934). Lo cho người nhà không chỉ là lo phần thuộc linh, mà còn là bảo đảm cho họ có thể sống, làm việc và nâng đỡ nhau trong cộng đồng.
Chính vì thế, giáo phận không thể chỉ là một ranh giới hành chính để phân bổ quyền quản trị, mà phải là một khung tổ chức cộng đồng, nơi tín hữu có thể “sống được – làm ăn được – gắn kết được”. Trong Kinh Thánh, Đức Chúa Trời luôn hành động theo “vùng sinh sống” của con người: Ngài đặt dân Y-sơ-ra-ên trong những chi phái gắn với đất đai, nguồn nước và sinh kế cụ thể; Ngài hứa ban “một xứ đượm sữa và mật” (Xuất Ê-díp-tô Ký 3:8 – VI1934), nghĩa là một không gian đủ điều kiện cho sự sống và phát triển, chứ không phải một mảnh đất trừu tượng trên bản đồ.
Khi nhìn vào thực tế đời sống hôm nay, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam, có thể thấy rằng giáo xứ không chỉ là nơi thờ phượng, mà còn là cộng đồng dân cư ổn định, nơi hình thành các mối quan hệ hỗ trợ nhau về việc làm, vốn liếng, hôn nhân và sinh kế. Chính vì vậy, việc phân chia giáo phận nếu không bám vào vùng sinh kế tự nhiên – như vùng nông nghiệp, vùng công nghiệp, vùng đô thị – sẽ vô tình làm đứt gãy những mạng lưới mà Đức Chúa Trời đã cho hình thành qua đời sống thường nhật. Thi thiên chép rằng: “Nếu Đức Giê-hô-va không cất nhà, thì thợ xây làm việc uổng công” (Thi Thiên 127:1 – VI1934). Một giáo phận được “xây dựng” mà không dựa trên đời sống thực của tín hữu thì sớm muộn cũng trở nên nặng nề và kém sinh bông trái.
Một nguyên tắc quan trọng khác là phải nhìn đến dòng di cư và lao động. Trong Kinh Thánh, dân của Đức Chúa Trời là dân của những cuộc di chuyển: từ Áp-ra-ham rời quê cha đất tổ, đến dân Y-sơ-ra-ên ra khỏi xứ Ê-díp-tô. Đức Chúa Trời không cắt ngang hành trình của họ, nhưng đồng hành trọn vẹn. Ngày nay cũng vậy, giáo phận cần “ôm trọn dòng người”, nối liền nơi xuất cư và nơi nhập cư, để tín hữu không rơi vào tình trạng đức tin cá nhân rời rạc khi rời quê đi làm ăn. YesHWuaH phán rất rõ: “Chiên ta nghe tiếng ta; ta quen nó, và nó theo ta” (Giăng 10:27 – VI1934). Một người chăn chỉ có thể “biết chiên” khi cấu trúc mục vụ cho phép sự hiện diện thật sự, chứ không chỉ là sự quản lý từ xa.
Kinh Thánh cũng cho thấy Đức Chúa Trời quan tâm đến mật độ và sự gần gũi của cộng đồng, chứ không đề cao diện tích hay quy mô hình thức. Hội Thánh ban đầu “chuyên cần nghe lời dạy của các sứ đồ, giữ sự thông công, bẻ bánh và cầu nguyện” (Công vụ các Sứ đồ 2:42 – VI1934). Họ mạnh không vì lãnh thổ rộng, mà vì sự liên kết chặt chẽ. Do đó, một giáo phận đông tín hữu nhưng gắn kết vẫn tốt hơn một giáo phận rất rộng mà giám mục và các mục sư khó hiện diện. Khi khoảng cách địa lý và nhịp sống khiến việc gặp gỡ trở nên hiếm hoi, thì chính cấu trúc đó đang cản trở sứ mạng.
Một yếu tố không thể bỏ qua là văn hóa và nhịp sống. Kinh Thánh cho thấy Đức Chúa Trời phán với con người bằng chính ngôn ngữ và hoàn cảnh của họ. Sứ đồ Phao-lô viết: “Tôi đã trở nên mọi sự cho mọi người, để cứu chuộc được một vài người không cứ cách nào” (I Cô-rinh-tô 9:22 – VI1934). Giáo phận cũng phải biết “trở nên mọi sự” theo nghĩa mục vụ: vùng nông nghiệp có nhịp mùa vụ khác với vùng công nghiệp ca kíp; vùng dân tộc có ngôn ngữ và phong tục riêng. Khi nhịp mục vụ không khớp với nhịp sống, tín hữu sẽ dần xa rời cộng đồng.
Về phương diện bền vững, Kinh Thánh không cổ vũ sự lệ thuộc kéo dài. Sứ đồ Phao-lô đã làm việc bằng chính tay mình để không trở thành gánh nặng cho Hội Thánh (xem II Tê-sa-lô-ni-ca 3:8 – VI1934). Tinh thần này soi sáng nguyên tắc tự lực kinh tế của cộng đồng giáo phận: không phải thương mại hóa Hội Thánh, mà là xây dựng một cộng đồng đủ khả năng nâng đỡ đời sống mục vụ, nhờ mạng lưới tín hữu nghề nghiệp và tinh thần liên đới. Khi cộng đồng có khả năng tự đứng vững, đức tin cũng đứng vững hơn trước biến động.
Cuối cùng, mọi cấu trúc đều phải phục vụ con người, chứ không phải con người phục vụ cấu trúc. YesHWuaH đã phán một câu mang tính nguyên lý: “Ngày Sa-bát được lập nên vì loài người, chớ chẳng phải loài người vì ngày Sa-bát” (Mác 2:27 – VI1934). Giáo phận cũng vậy: nếu cấu trúc quá lớn đến mức giám mục chỉ “ký giấy từ xa”, giáo hạt chỉ tồn tại trên danh nghĩa, thì chính cấu trúc đó đang đi ngược lại mục đích ban đầu.
Tóm lại, khi nhìn dưới ánh sáng Lời Đức Chúa Trời và thực tế xã hội, có thể nói một cách thẳng thắn rằng: giáo phận không nên được chia theo bản đồ hành chính, mà theo bản đồ sinh kế, cộng đồng và đời sống thực của tín hữu. Một giáo phận tốt không chỉ bảo đảm “đủ nghi thức – đủ sinh hoạt”, mà còn giúp tín hữu sống được, làm ăn được và nâng đỡ nhau trong tinh thần liên đới. Đó không phải là tư tưởng xa lạ với Cơ đốc nhân, mà chính là cách cụ thể hóa lời phán của YesHWuaH: “Ta đã đến, hầu cho chiên được sự sống, và được sự sống dư dật” (Giăng 10:10 – VI1934).