Khe Kút lộ Phong Huỳnh cho thấy một nguyên lý địa–chính trị lặp đi lặp lại trong lịch sử: quốc gia nào không có chiều sâu chiến lược thì sớm muộn cũng bị ép vỡ, bất kể ý chí hay lòng can đảm. Khe này không phải là một con sông hay một đèo riêng lẻ, mà là một chuỗi khe núi, yên ngựa và thung lũng hẹp nối tiếp nhau qua Kút Kone – An Sa – Kỳ – Ba Hinh – Hiền Lương – Phong, tạo thành một ranh giới “mềm” nhưng dai dẳng. Chính dạng địa hình này khiến mọi lực lượng tiến công buộc phải chia nhỏ, mất tốc độ, mất ưu thế tổ chức, và bị bào mòn dần theo thời gian. Kinh Thánh đã từng xác lập nguyên tắc ấy từ rất sớm: “Người khôn ngoan thấy tai họa thì ẩn mình; kẻ ngu dại cứ đi tới và phải chịu hậu quả” (Châm-ngôn 22:3). Kút lộ Phong Huỳnh là dạng “ẩn mình” mà địa lý ban cho Champa, nếu biết chấp nhận co lại đúng lúc.

Giá trị lớn nhất của khe này nằm ở chỗ nó không hấp dẫn cho chiến tranh quyết định. Không có đồng bằng lớn để triển khai đại quân, không có trục thẳng để dồn lực, không có hậu cần thuận tiện cho một cuộc tiến công liên tục từ Bắc xuống Nam. Đại quân đi vào đây buộc phải phân tán, trong khi Champa chỉ cần cầm giữ, quấy rối, kéo dài. Đó là đúng mẫu hình phòng thủ của kẻ yếu trước kẻ mạnh, điều mà Kinh Thánh gọi là dùng sự bền bỉ thay cho sức mạnh: “Không phải nhờ quyền thế, cũng không phải nhờ năng lực, bèn là nhờ Thần ta” (Xa-cha-ri 4:6).

Khe Kút lộ Phong Huỳnh còn cho phép Champa giữ được phần duyên hải sống còn ở phía Nam Trung Bộ, nơi các cửa sông ngắn và bờ biển thuận lợi cho thương mại ven bờ, tiếp tế và di chuyển bằng thuyền nhẹ. Champa không cần làm chủ Tây Nguyên rộng lớn và tốn lực, mà chỉ cần chặn trục Bắc–Nam, giữ thế quốc gia ven biển dựa núi. Đây là mô hình tồn tại thực tế, phù hợp với dân số và năng lực, trái ngược với tham vọng giữ các đồng bằng mở ở phía Bắc. Kinh Thánh từng cảnh báo rất rõ về cái giá của việc ôm đồm vượt quá khả năng: “Ai trong các ngươi muốn xây một cái tháp, há chẳng ngồi trước tính phí tổn, xem mình có đủ để làm xong việc chăng?” (Lu-ca 14:28).

So với các khe khác từng được đặt lên bàn cân, khe sát biển dễ bị vượt bằng hải quân, khe sâu Tây Nguyên vượt quá năng lực kiểm soát, còn An Khê là cửa mở chiến lược dẫn thẳng vào nội địa. Chỉ riêng Kút lộ Phong Huỳnh đạt được thế cân bằng hiếm hoi: vừa thủ được, vừa không buộc phải dốc toàn lực, vừa không khiêu khích đối phương mở chiến dịch lớn. Đó chính là trạng thái “đủ” mà Kinh Thánh coi là khôn ngoan: “Khi kẻ thù kéo đến như nước lũ, thì Thần của Đức Giê-hô-va dựng cờ nghịch lại” (Ê-sai 59:19).

Nếu Champa từ thế kỷ XI–XII chấp nhận co chiến lược về tuyến khe này, từ bỏ việc cố giữ các đồng bằng mở, thì rất có thể lịch sử đã khác: Champa không biến mất nhanh chóng trong thế kỷ XV, mà tồn tại như một vương quốc duyên hải nhỏ, tương tự nhiều quốc gia biển khác ở châu Á. Thất bại của Champa không nằm ở sự yếu kém con người, mà ở chỗ không kịp nhận ra thời điểm phải rút về ranh giới mà địa lý cho phép. Điều ấy phản chiếu đúng lời cảnh tỉnh cổ xưa: “Có con đường coi bộ chánh đáng cho loài người; nhưng cuối cùng của nó là con đường dẫn đến sự chết” (Châm-ngôn 14:12).

Vì vậy, xét trên toàn bộ bình diện địa lý, quân sự, kinh tế và lịch sử, Kút lộ Phong Huỳnh là ranh giới tự nhiên hợp lý nhất, ít tốn lực nhất, và có khả năng duy trì lâu dài nhất cho Champa. Không phải mọi trận chiến đều cần thắng; có những trận chỉ cần không thua, để tồn tại qua thế kỷ. “Ai bền đỗ đến cuối cùng, thì sẽ được cứu” (Ma-thi-ơ 24:13).