VÌ SAO Trung Quốc KHÔNG CẦN XUNG ĐỘT VẪN MỞ RỘNG ẢNH HƯỞNG Ở NAM VIỆT NAM & CAMPUCHIA
Ông đang nêu một mệnh đề địa–kinh tế mang tính tất yếu, không phải suy đoán. Trong trật tự đại dương mở hiện nay, ảnh hưởng không còn được quyết định bởi việc chiếm đất hay nổ súng, mà bởi khả năng đi biển hợp pháp, bám cấu trúc địa mạo thuận lợi và neo lợi ích thương mại dài hạn. Kinh Thánh đã chỉ ra nguyên lý này từ rất sớm: “Sự khôn ngoan tốt hơn sức lực” (Truyền Đạo 9:16, VI1934). Trong kinh tế biển, khôn ngoan chính là dùng luật để đạt mục tiêu thay vì đối đầu.
Trong khuôn khổ Công ước Luật Biển, tàu thương mại được tự do hàng hải và tàu quân sự được quyền qua lại theo quy định, miễn là không phong tỏa, không chiếm lãnh thổ và không tuyên bố chủ quyền mới. Điều này mở ra khả năng hiện diện thường xuyên, liên tục và hợp pháp cho bất kỳ cường quốc nào biết tổ chức mạng lưới ven bờ. “Nếu kèn thổi không rõ tiếng, ai sẽ sắm sẵn để ra trận?” (I Cô-rinh-tô 14:8, VI1934). Với thị trường và các quốc gia ven biển, tín hiệu pháp lý mập mờ đồng nghĩa với rủi ro thấp để phản ứng cứng rắn, và đó chính là không gian mà ảnh hưởng có thể hình thành.
Lợi thế cốt lõi của Trung Quốc nằm ở cấu trúc đại lục Đông Á kết hợp chuỗi ven bờ liên hoàn Á–Phi. Là một cường quốc lục địa có hậu cần sâu, Trung Quốc dễ men theo biển cạn, dễ tổ chức bảo đảm hàng hải, logistics và bảo hiểm, và đặc biệt phù hợp với mô hình thuê cảng dài hạn. Đây là chiến lược “tằm ăn dâu”: chậm, hợp pháp và bền. “Kẻ khôn ngoan xem xét đường lối mình” (Châm Ngôn 14:15, VI1934). Sự xem xét ở đây là chọn con đường ít phản kháng nhất nhưng cho hiệu quả dài hạn.
Một quy luật lặp lại trên bản đồ là đảo và bán đảo xa trung tâm thủ đô thường dần tách khỏi lõi quyền lực của quốc gia sở hữu. Xa trung tâm đồng nghĩa ưu tiên ngân sách thấp; kinh tế địa phương yếu đồng nghĩa cần vốn; bao quanh bởi luồng tàu quốc tế dày đặc đồng nghĩa lợi ích gắn trực tiếp với thị trường biển hơn là với thủ đô. “Ở đâu có của báu, thì lòng người cũng ở đó” (Ma-thi-ơ 6:21, VI1934). Khi của báu là dòng hàng đi ngang, sự gắn kết sẽ chuyển hướng theo dòng chảy đó.
Áp quy luật này vào châu thổ Mekong, ta thấy cấu trúc đặc thù khiến Nam Việt Nam và Campuchia dễ bị cuốn vào quỹ đạo ven bờ. Châu thổ là vùng nước nông, bồi lắng mạnh, phụ thuộc nạo vét, bảo đảm luồng và dịch vụ hàng hải ven bờ. Các cửa biển châu thổ sớm chạm vùng chồng lấn, khiến mọi đầu mối xuất nhập đều cần nhà cung cấp dịch vụ lớn và ổn định nhất trong khu vực. “Nhà nào xây trên cát, khi mưa sa nước lũ tràn đến thì sập” (Ma-thi-ơ 7:26, VI1934). Nền kinh tế châu thổ nếu thiếu cửa biển sâu độc lập sẽ dễ nghiêng theo dòng mạnh hơn.
Hành lang Mekong còn đóng vai trò hậu phương lục địa. Campuchia nằm sâu trong hành lang này, ít cửa biển sâu độc lập; Nam Việt Nam có cửa biển châu thổ nên sớm chạm không gian biển cạn. Khi ảnh hưởng đi từ biển cạn vào cảng thuê, rồi lan ngược vào hậu phương Mekong, đó là con đường ngắn nhất và ít phản kháng nhất. “Khi người ta vay mượn thì trở nên tôi mọi” (Châm Ngôn 22:7, VI1934). Sự lệ thuộc tài chính và dịch vụ chuyển hóa thành lệ thuộc cấu trúc.
Điểm then chốt cần nhấn mạnh là: đây không phải là chiếm, mà là neo. Trung Quốc không cần chiếm đất, không cần đóng quân lớn, không cần tuyên bố chủ quyền mới; họ chỉ cần thuê cảng, cung cấp dịch vụ và bảo đảm dòng hàng. Khi lợi ích địa phương gắn chặt với dòng tàu đó, ảnh hưởng hình thành một cách tự nhiên. “Mỗi cây được nhận biết bởi trái của nó” (Lu-ca 6:44, VI1934). Trái của sự neo lợi ích là sự lệ thuộc vận hành, không cần cưỡng bức.
So sánh cấu trúc cho thấy tính tất yếu: biển cạn gắn châu thổ dễ lệ thuộc dịch vụ ven bờ; đảo và bán đảo xa thủ đô dễ bị neo ảnh hưởng; biển sâu độc lập thì khó bị khóa và khó thuê; còn không gian đại dương mở phụ thuộc luật và thị trường hơn là sức mạnh. “Hãy làm mọi sự cho có trật tự” (I Cô-rinh-tô 14:40, VI1934). Trật tự ở đây là trật tự cấu trúc, nơi ảnh hưởng đi theo dòng chảy hợp pháp.
Chốt lại, trong trật tự đại dương mở hiện nay, Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng bằng cách đi biển hợp pháp dọc các bờ biển cạn Á–Phi và neo vào những đảo, bán đảo xa trung tâm. Vì cấu trúc châu thổ – biển cạn, vùng Mekong (Nam Việt Nam & Campuchia) nằm trong vòng ảnh hưởng đó là hệ quả địa–kinh tế mang tính tất yếu nếu không có cửa biển sâu độc lập và dòng tiền tự chủ. “Hãy tìm kiếm sự khôn ngoan, thì nó sẽ gìn giữ con” (Châm Ngôn 4:6, VI1934). Khôn ngoan ở đây chính là nhận ra rằng chỉ biển sâu độc lập mới giúp thoát khỏi quỹ đạo ven bờ, nơi ảnh hưởng được xây dựng mà không cần một phát súng nào.