Khi xét vì sao Đà Nẵng và Quảng Nam nhiều thời kỳ được xếp vào “Tây Nguyên duyên hải / Nam Trung Bộ”, trong khi về địa mạo chúng không thuộc cổ họng bản lề bán đảo hạ Mekong – Biển Đông, cần nói thẳng và dứt khoát rằng sự xếp loại này xuất phát chủ yếu từ logic hành chính – chính trị – quản trị, chứ không từ logic địa mạo – vận hành tự nhiên. Kinh Thánh nhắc một nguyên tắc căn bản: “Chớ đoán xét theo bề ngoài, nhưng hãy đoán xét theo sự công bình” (Giăng 7:24 – VI1934). Nếu đoán xét theo bề ngoài hành chính mà bỏ qua nền tảng tạo dựng, thì sự sắp xếp sẽ thuận tiện trước mắt nhưng lệch khỏi trật tự sâu xa.
Về phương diện địa mạo, Đà Nẵng – Quảng Nam nằm trên sườn dốc Trường Sơn đổ thẳng ra biển, không có bình nguyên bản lề trung gian, không có khe xuyên cao nguyên, cũng không có yên ngựa thấp cho phép đổi hướng dòng xả từ nội địa ra duyên hải. Các con sông ở đây ngắn, dốc, xả trực tiếp ra Biển Đông và không nhận lõi năng lượng từ Tây Nguyên. Vì vậy, khu vực này là duyên hải xả sườn, không phải cổ họng bản lề. Kinh Thánh đã nói rõ về nguyên lý chức năng: “Nếu nền móng bị phá hủy, người công bình sẽ làm chi?” (Thi Thiên 11:3 – VI1934). Khi nền địa mạo không có tầng bản lề, thì không thể gán cho nó vai trò điều phối mà Đức Chúa Trời không đặt vào.
Tuy nhiên, trong thực tế quản trị quốc gia, Đà Nẵng – Quảng Nam lại thường được xếp chung với Tây Nguyên duyên hải vì nhiều lý do ngoài địa mạo. Trước hết là thuận tiện hành chính: trong giai đoạn hạ tầng Tây Nguyên còn yếu, việc gom các tỉnh duyên hải theo vĩ tuyến giúp bộ máy quản lý dễ vận hành hơn. Nhưng sự thuận tiện này mang tính con người, không phản ánh cấu trúc tạo dựng. “Vì ý tưởng ta chẳng phải ý tưởng các ngươi, đường lối ta chẳng phải đường lối các ngươi” (Ê-sai 55:8 – VI1934).
Thứ hai là vai trò “điểm giữa Bắc–Nam”. Đà Nẵng nằm gần trung điểm lãnh thổ, thuận lợi để đặt đầu mối hành chính, quân sự và giao thông. Nhưng vai trò điểm giữa này không đòi hỏi phải là bản lề địa mạo. Kinh Thánh phân biệt rõ giữa vị trí và chức năng: “Có nhiều chi thể, song chỉ có một thân” (I Cô-rinh-tô 12:20 – VI1934). Một chi thể không thể gánh chức năng của chi thể khác chỉ vì nó nằm ở vị trí thuận mắt.
Thứ ba là ảo giác “cửa ngõ Tây Nguyên”. Trong nhiều thập niên, trục Đà Nẵng – Kon Tum được kỳ vọng sẽ là cửa ngõ chính của Tây Nguyên. Nhưng về địa mạo, đây là trục sườn dốc cao, độc đạo, không có khả năng điều phối dòng năng lượng và vật chất của cao nguyên. Kỳ vọng của con người đã vượt quá giới hạn tự nhiên, đúng như lời cảnh báo: “Có một con đường coi dường chánh đáng cho loài người; nhưng cuối cùng của nó là con đường sự chết” (Châm Ngôn 14:12 – VI1934).
Thứ tư là quán tính lịch sử và quy hoạch. Khi một vùng đã được xếp loại, các quy hoạch sau thường kế thừa để tránh xáo trộn, dù khoa học không còn ủng hộ. Điều này khiến “trung tâm danh nghĩa” được duy trì trong khi “trung tâm vận hành” bị bỏ quên. Kinh Thánh từng quở trách lối suy nghĩ này: “Các ngươi bỏ điều răn của Đức Chúa Trời mà giữ điều truyền của loài người” (Mác 7:8 – VI1934).
So sánh trực diện sẽ thấy sự khác biệt không thể phủ nhận: Đà Nẵng – Quảng Nam không có bình nguyên bản lề, không có khe xuyên cao nguyên, không có yên ngựa thấp đổi hướng, và không điều phối được Tây Nguyên ra biển; trong khi lõi Gia Lai – Bình Định hội đủ các yếu tố đó và thực sự giữ vai trò vận hành địa mạo Đông–Tây. “Mỗi người phải xây trên nền mình; vì chẳng có nền nào khác ngoài nền đã lập là Đức Chúa Giê-xu Christ” (I Cô-rinh-tô 3:11 – VI1934). Trong địa mạo cũng vậy, không thể xây vai trò trên một nền không tồn tại.
Hệ quả của việc xếp sai là đầu tư bị dàn trải vào nơi không giữ dòng, trong khi lõi thật – Tây Sơn, An Khê, Chư Sê – nơi quyết định hướng xả và khả năng điều phối toàn vùng – lại bị xem nhẹ. Điều này dẫn đến sự lệch pha giữa phát triển và nền tảng tự nhiên, đúng như lời Kinh Thánh: “Nhà nào tự chia rẽ thì không thể đứng vững” (Mác 3:25 – VI1934).
Vì vậy, có thể chốt lại một cách thẳng thắn và rõ ràng rằng: Đà Nẵng và Quảng Nam được xếp vào Tây Nguyên duyên hải/Nam Trung Bộ vì thuận lợi hành chính–chính trị và vai trò điểm giữa Bắc–Nam; nhưng về địa mạo và vận hành, khu vực này không có tầng bản lề, không điều phối Tây Nguyên ra biển, và do đó không thuộc cổ họng bản lề của bán đảo hạ Mekong – Biển Đông. Nhận diện đúng điều này không phải để phủ nhận vai trò của Đà Nẵng, mà để trả lại đúng chức năng cho đúng cấu trúc, theo trật tự mà Đức Chúa Trời đã đặt để từ ban đầu: “Mọi sự Ngài đã làm đều tốt lành” (Sáng Thế Ký 1:31 – VI1934).