Khi bàn về kênh đào Funan Techo, nhiều tranh luận thường xuất phát từ cảm xúc chính trị hoặc lo ngại chủ quyền. Tuy nhiên, nếu đặt câu hỏi này trở lại đúng nền tảng khoa học địa mạo và đời sống con người, có thể thấy một nguyên tắc xuyên suốt của Kinh Thánh: mọi công trình của con người chỉ bền vững khi hiểu đúng nền đất mình đang đứng. “Người khôn ngoan xây nhà mình trên đá; kẻ dại xây trên cát” (Ma-thi-ơ 7:24–26, VI1934). Nam Bộ Việt Nam, cũng như kênh Funan, nằm trên “cát” theo nghĩa địa mạo học: vùng base level thấp nhất của bán đảo Indochina, nơi mọi tác động đều lan truyền chậm, rộng và dai dẳng.
Về mặt địa mạo, kênh Funan nằm trọn trong hạ lưu cực thấp của hệ thống Mekong – Tonlé Bassac, tức vùng base level của bán đảo. Đây là khu vực có cao độ gần bằng 0 mét, độ dốc gần như bằng 0, chịu chi phối trực tiếp của thủy triều và quá trình bồi lắng. Khác với Tây Nguyên duyên hải – nơi năng lượng địa hình bị ép qua một “cổ chai bản lề” – vùng Nam Bộ là nơi năng lượng đã tiêu tán gần như hoàn toàn. Đó là vùng tích tụ, không phải vùng xả. Kinh Thánh từng mô tả rất đúng quy luật này: “Mọi sông đều chảy vào biển, song biển không đầy; nơi sông chảy ra, thì sông lại chảy về đó” (Truyền-đạo 1:7, VI1934). Nam Bộ chính là “nơi sông chảy vào”, chứ không phải nơi quyết định hướng chảy của bán đảo.
Chính vì nằm ở base level, Funan không thể làm thay đổi cấu trúc địa mạo nền của Indochina. Nó không “bẻ” được trục Đông–Tây, không thay thế vai trò thoát năng lượng của Tây Nguyên duyên hải, cũng không làm dịch chuyển sống lưng Trường Sơn – cao nguyên bazan. Vai trò thật sự của Funan chỉ là tạo thêm một lối phân dòng nhân tạo trong vùng thấp nhất, giúp Campuchia tái tổ chức giao thông thủy và dòng kinh tế của riêng họ. Điều này phù hợp với nguyên tắc Kinh Thánh: “Loài người định mưu trong lòng, song sự đáp ứng của lưỡi là bởi Đức Giê-hô-va” (Châm-ngôn 16:1, VI1934). Con người có thể đào kênh, nhưng không thể viết lại cấu trúc địa mạo mà Đức Chúa Trời đã đặt để.
Tuy nhiên, việc Funan không thay đổi cấu trúc nền không có nghĩa là Nam Bộ không bị ảnh hưởng. Trái lại, vì Nam Bộ là vùng base level cực thấp, mọi điều chỉnh nhỏ ở thượng nguồn hay trong châu thổ đều có thể tạo hiệu ứng lan tỏa. Về thủy văn, Funan có thể ảnh hưởng đến phân bố nước mùa khô, mức độ xâm nhập mặn, nhịp thủy triều và trầm tích cục bộ. Những thay đổi này không mang tính “đột biến”, nhưng mang tính “tích lũy”. Kinh Thánh đã cảnh báo về dạng tác động này: “Một chút men làm dậy cả đống bột” (Ga-la-ti 5:9, VI1934). Ở vùng thấp như Nam Bộ, chính những thay đổi nhỏ, kéo dài, mới là điều đáng lưu tâm.
Hệ quả sâu xa hơn nằm ở sinh kế con người. Nam Bộ không sống nhờ độ cao hay năng lượng địa hình, mà sống nhờ sự cân bằng mong manh giữa nước ngọt – nước mặn, phù sa – xói lở, mùa lũ – mùa kiệt. Khi dòng chảy bị điều chỉnh dù chỉ một phần, người chịu tác động đầu tiên không phải là bản đồ, mà là nông dân, ngư dân và các cộng đồng ven sông. Kinh Thánh nhìn rất thẳng vào mối liên hệ này: “Ai cày ruộng mình sẽ được no nê bánh; còn kẻ theo những sự hư không là người thiếu trí” (Châm-ngôn 12:11, VI1934). Mọi quy hoạch nếu không tính đến sinh kế thực của người dân vùng thấp sẽ sớm bộc lộ giới hạn.
Về kinh tế vùng, Funan có thể làm thay đổi hướng giao thông thủy và chuỗi logistics trong nội bộ Campuchia, từ đó gián tiếp tác động đến vai trò trung chuyển truyền thống của Nam Bộ. Tuy nhiên, cần nói rõ: Funan không thể thay thế hoàn toàn vai trò cửa ngõ biển của Việt Nam, vì nó vẫn nằm trong vùng châu thổ thấp, phụ thuộc thủy triều và bồi lắng. Điều Nam Bộ cần không phải là phản ứng cảm tính, mà là nâng cấp năng lực thích nghi: quản trị nước, kinh tế sông, và chuỗi giá trị phù hợp với vùng base level. Kinh Thánh dạy một nguyên tắc rất thực tế: “Khôn ngoan hơn sức mạnh; mưu lược hơn binh đao” (Truyền-đạo 9:16, VI1934).
Đặt trong tổng thể bán đảo Indochina, có thể kết luận rõ ràng: kênh Funan chỉ “chỉnh” phần chân thấp của bán đảo, chứ không “bẻ” được thân bán đảo. Tây Nguyên duyên hải vẫn là cổ chai bản lề nơi khối cao nguyên thoát ra Biển Đông; Nam Bộ vẫn là vùng base level tích tụ và phân tán. Nhận thức đúng vai trò này giúp tránh hai sai lầm: hoặc phóng đại Funan như một mối đe dọa cấu trúc, hoặc xem nhẹ những tác động tích lũy lên sinh kế vùng thấp. Kinh Thánh đã tóm gọn nguyên lý này từ rất sớm: “Sự khôn ngoan ở với người khiêm nhường” (Châm-ngôn 11:2, VI1934).
Kết luận sau cùng có thể nói thẳng: Funan không làm đổi hình dạng bán đảo Indochina, nhưng nhắc nhở Nam Bộ Việt Nam về vị thế thật của mình – một vùng base level mong manh, nơi mọi quyết sách phải đặt sinh kế con người làm trung tâm. Nếu phát triển mà quên điều đó, mọi lợi thế địa lý sẽ trở thành gánh nặng. Và lời của YesHWuaH vẫn còn nguyên giá trị cho mọi quy hoạch hôm nay: “Ta đến, hầu cho chiên được sự sống, và được sự sống dư dật” (Giăng 10:10, VI1934).