Trong thập kỷ tới, rủi ro lớn nhất của hệ thống toàn cầu không nằm ở chiến tranh quân sự, mà ở chiến tranh tiêu chuẩn: công nghệ, dữ liệu, tài chính và chuỗi cung ứng có thể phân tách thành hai mạng lưới. Một bên xoay quanh Mỹ – đồng USD – chuẩn phần mềm phương Tây – logistics mở. Bên còn lại xoay quanh Trung Quốc – Nhân dân tệ kỹ thuật số – hạ tầng công nghệ nội khối – logistics kiểm soát tập trung. Nếu điều này xảy ra, các quốc gia không thể chỉ “chọn phe”, mà phải chọn hệ thống sinh tồn.
Trong bối cảnh đó, điều quan trọng không phải là tuyên bố chính trị, mà là dùng hệ thống nào để sống. Nếu một quốc gia lệ thuộc hoàn toàn vào một hệ thống duy nhất, họ sẽ chịu mọi rủi ro khi hệ thống đó gặp sự cố. Nếu họ tham gia hai hệ thống một cách hỗn loạn, họ sẽ kẹt trong xung đột tiêu chuẩn. Lối thoát duy nhất là định vị mình ở vai trò cửa ngõ phụ, không phải trung tâm đối đầu. Cửa ngõ phụ nghĩa là không cạnh tranh ngôi “trung tâm”, nhưng vẫn có lý do để hai hệ thống phải đi qua.
Trong tình huống đó, Tây Nguyên duyên hải có thể trở thành mẫu hình không đối đầu: một “Inland Gateway” kết nối biển – sân bay – cao nguyên – biên giới, nơi luồng hàng và luồng dữ liệu được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế để không mất cửa với bất kỳ hệ thống nào. Điều cần thiết không phải chọn ai, mà là chọn chuẩn nào có thể sống sót lâu nhất.
Kinh Thánh mô tả rất rõ về sự chuẩn bị trước những thay đổi của thời đại, như một nguyên tắc thay vì lời tiên tri mơ hồ:
“Nhà được xây bởi khôn ngoan, vững bền bởi thận trọng.” (Châm Ngôn 24:3)
Khôn ngoan là biết chọn hệ thống mình có thể sống trong đó. Thận trọng là không buộc mình vào một cửa duy nhất. Một nền kinh tế bền trong tương lai không phải nền kinh tế mạnh nhất, mà là nền kinh tế có lối thoát.
Nếu thế giới tách thành hai hệ thống, câu hỏi dành cho Việt Nam – và đặc biệt là hành lang Tây Nguyên duyên hải – sẽ không phải là:
“Đứng về phía nào?”
mà là:
“Đứng ở đâu để không bị nuốt vào một phía?”
Trong địa chính trị, đứng đúng nơi chính là đứng về phía sống sót.