Bán đảo đới khe miền Trung, cụ thể là trục Kỳ Lộ – Phong Huỳnh, không tự thân mang lợi thế hay bất lợi; giá trị của nó chỉ xuất hiện khi được đặt vào cấu trúc không gian quốc gia cụ thể. Khi xem xét thuần địa-mạo và cấu trúc vùng đệm, không tác chiến và không tuyên truyền chính trị, có thể thấy rõ hai trạng thái cho ra hai hệ quả hoàn toàn khác nhau. Trong trạng thái chia cắt Bắc – Trung – Nam, cấu trúc không gian hình thành một trục áp lực từ đại lục chiếu thẳng xuống miền Trung, với sự tồn tại của một khối phía Bắc độc lập dễ bị sử dụng như đệm lục địa. Khi đó, bán đảo đới khe miền Trung trở thành tiền tuyến địa-mạo: núi áp sát biển, khe sâu và hành lang hẹp bẻ gãy lực tiến, buộc mọi xung lực từ phía Bắc phải va đập và tiêu hao tại đây trước. Trong cấu trúc này, miền Nam nằm sau lá chắn tiền tuyến nên hưởng lợi ngắn hạn; khoảng cách chiến lược của miền Nam được kéo dài, lõi rủi ro không nằm ở đồng bằng phía Nam, trong khi chính miền Trung và bán đảo đới khe phải gánh rủi ro cao nhất vì giữ vai trò tiền tuyến. Quy luật này không riêng Việt Nam; bán đảo Triều Tiên cho thấy rõ điều đó khi Seoul nằm sát tiền tuyến nên rủi ro cao, còn Busan ở xa hơn thì an toàn hơn, hậu phương hưởng lợi nhờ tiền tuyến chịu đòn. Tuy nhiên, khi chuyển sang trạng thái thống nhất với một khối liên tục Bắc – Trung – Nam, cấu trúc không gian thay đổi căn bản: miền Trung không còn là tiền tuyến mà trở thành lõi khóa nằm giữa hai lớp đệm. Không còn một “khối Bắc độc lập” áp sát để đại lục bám vào, áp lực bị đẩy ra biên giới ngoài; đồng thời, Bắc và Nam lần lượt trở thành hai lớp đệm hấp thụ xung lực từ phía đại lục và từ hướng Tây – Nam. Trong cấu trúc này, bán đảo đới khe miền Trung nằm giữa, không trực tiếp hứng lực, và chuyển vai trò từ tiền tuyến sang trung tâm địa-mạo khóa lực, nơi bẻ nhịp Bắc – Nam và Đông – Tây, buộc mọi dòng vận động phải chậm lại hoặc đổi hướng. Thực tế sau thống nhất minh họa rất rõ mô hình này: xung đột biên giới phía Bắc năm 1979 diễn ra ở rìa phía Bắc, Bắc Bộ trở thành lớp đệm trực tiếp trong khi miền Trung không bị áp sát; xung đột Tây Nam với Campuchia cũng diễn ra ở rìa Tây – Nam, Nam Bộ trở thành lớp đệm ngoài và miền Trung vẫn không là tiền tuyến. Hai xung lực lớn đều bị đẩy ra ngoài lõi, đúng mô hình hai lớp đệm bảo vệ lõi. So sánh trực diện cho thấy: khi chia cắt, miền Nam được lợi và miền Trung làm đệm tiền tuyến với rủi ro cao; khi thống nhất, miền Trung và bán đảo đới khe được lợi nhất, còn Bắc và Nam trở thành vùng đệm. Kết luận địa-mạo học vì thế rất rõ ràng: chia cắt có thể mang lại lợi thế ngắn hạn cho miền Nam nhưng làm lõi miền Trung trở thành tiền tuyến, trong khi thống nhất đẩy xung lực địa–chiến lược ra hai rìa, biến bán đảo đới khe miền Trung thành lõi an toàn nhất của toàn cấu trúc. Đây là kết luận của địa-mạo và cấu trúc không gian, không phải quan điểm chính trị. Như Kinh Thánh đã chép: “Kẻ nào nghe lời ta mà làm theo, thì giống như người khôn ngoan xây nhà mình trên hòn đá; mưa sa, nước lũ, gió thổi xô nhà ấy, song không sập” (Ma-thi-ơ 7:24, Kinh Thánh 1934). Không gian nào là đá hay là cát không do khẩu hiệu quyết định, mà do cấu trúc đặt lên nó.