Trong giai đoạn kinh tế toàn cầu biến động, Việt Nam đang đối diện một hình thức lạm phát mới: lạm phát không sinh ra từ trong nước, mà từ ngoài biển đi vào. Khi giá hàng nhập khẩu tăng theo chuỗi cung ứng quốc tế, khi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải leo thang, và khi các nước lớn điều chỉnh thuế chiến lược để bảo vệ sản xuất nội địa, nền kinh tế Việt Nam trở thành bên chịu tác động chậm – nhưng chịu tác động thật.
Vấn đề ở đây không nằm ở câu hỏi “có nên đánh thuế hay không”, mà là “đánh thuế ở đâu”. Nếu trút toàn bộ thuế và phí vào doanh nghiệp nội địa hoặc người tiêu dùng, nền kinh tế sẽ suy yếu từ trong lõi. Nhưng nếu biết đặt hàng rào từ ngoài khơi – nơi hàng hóa bước vào – thì thay vì đè lên vai thị trường trong nước, sức ép được dừng lại tại cửa biển. Đó chính là khái niệm thuế ngoài khơi: bảo vệ ở biên tuyến thương mại, không phải ở chợ và siêu thị.
Tây Nguyên duyên hải trở thành khu vực trọng yếu trong chiến lược này: từ Phù Cát – Quy Nhơn đến Cam Ranh – Vân Phong – Cà Ná, đây không chỉ là vùng du lịch mà còn là nơi có thể trở thành “trạm điều tiết giá nhập khẩu”, giúp lọc rủi ro trước khi đi sâu vào nội địa. Thay vì mở rộng thuế dọc theo đất liền, cơ chế thuế ngoài khơi cho phép Việt Nam điều chỉnh theo nhóm hàng, mặt hàng, tuyến vận tải, mà không gây áp lực lan truyền lên toàn bộ nền kinh tế.
Trong mô hình này, điều quan trọng không phải tăng thuế tùy tiện, mà là tính minh bạch và cân đo chính xác. Như Kinh Thánh cảnh báo rất rõ về nguyên tắc thương mại:
“Cái cân gian và trái cân đều là sự gớm ghiếc; nhưng cân công bình đẹp lòng Đức Giê-hô-va.” (Châm Ngôn 20:23 – VN1934)
Một thị trường bị áp đặt tùy tiện sẽ mất niềm tin. Nhưng một thị trường có chuẩn mực đo lường rõ ràng sẽ thu hút vốn.
Thuế ngoài khơi cũng không đồng nghĩa với đối đầu. Nhiều nền kinh tế thị trường – kể cả Hoa Kỳ – đã áp dụng những hình thức điều chỉnh thuế như công cụ phòng thủ, không phải công cụ gây hấn. Khi Mỹ tăng thuế lên một số mặt hàng chiến lược, điều họ bảo vệ không phải lá cờ, mà là việc làm và nội lực sản xuất. Với Việt Nam, cơ chế tương tự có thể được triển khai theo cấp độ mềm hơn: lọc rủi ro, không khóa cửa; ưu tiên tiêu chuẩn, không dựng tường cao.
Nhìn theo hệ quy chiếu Ơn – Nhơn – Thần:
- Ơn: vị trí biển – sân bay – cảng – cửa ngõ kết nối quốc tế.
- Nhơn: khả năng thiết kế thuế tuyến biển, logistics, tiêu chuẩn thương mại.
- Thần: giới hạn phải tôn trọng – không vượt quá sức nội lực, không đẩy giá trong nước tăng sốc.
Kinh Thánh nhắc một nguyên tắc thực tế, phù hợp với kinh tế hơn là khẩu hiệu:
“Trước phải ngồi xuống mà tính phí tổn.” (Lu-ca 14:28 – VN1934)
Một quốc gia muốn chống lạm phát phải biết tính từ cửa nhập, không phải chờ đến lúc giá leo lên quầy hàng rồi mới chữa cháy.
Nếu triển khai đúng, cơ chế thuế ngoài khơi không chỉ giảm lạm phát nhập khẩu mà còn tạo ra tấm đệm cho thị trường nội địa: ai muốn bán vào thị trường Việt Nam phải tôn trọng luật chơi Việt Nam. Điều này không đóng cửa, nhưng khóa lại cơ chế thất thoát giá trị; không chống lại quốc gia nào, nhưng bảo vệ sức mua của người dân.
Tương lai kinh tế Việt Nam không nằm ở việc thu hẹp lại với thế giới, mà ở việc bước ra bằng cửa đúng. Và trong giai đoạn 2026–2030, cánh cửa đó có thể nằm trên biển.