Tây Nguyên duyên hải không phải một “vùng giữa” đơn giản trên bản đồ hành chính, mà là một cấu trúc địa mạo riêng: một cực Đông–Tây có khả năng tự đứng như một bản lề hoàn chỉnh, nhưng trong lịch sử lại luôn bị kìm giữa hai trường lực đại lục mạnh hơn — đại lục Hà Nội ở phía Bắc và đại lục Mekong–Sài Gòn ở phía Nam. Đây chính là mảnh ghép cuối của toàn mô hình, vì nó cho thấy Đông Dương không chỉ có hai lõi Bắc–Nam, mà còn có một cực thứ ba vận hành theo một chiều khác, như lời đã chép: “Ngài đã định các bờ cõi của đất” (Công Vụ 17:26). Tây Nguyên duyên hải trở thành cực thứ ba vì nó không chảy theo trục dọc như hai đại lục đã ổn định, mà vận hành theo trục ngang: Biển Đông → cao nguyên → Mekong, nơi các hệ sông và đới khe không “đổ về Bắc hay Nam” mà đổ về Tây, qua sông Ba, Sesan, Ia Lốp, và các cửa biển Tuy Hòa – Bắc Vân Phong – Kut lộ Yun. Chính vì vậy đây là một cực riêng, không phải ngoại vi của một lõi nào. Cực này lại có những cấu trúc mà hai đại lục không có: Kut lộ Yun như một hải đầu — cửa biển sâu của cao nguyên; Ia Lốp như một trục xoay — khe nối biển với Mekong; Tây Sơn như điểm điều phối nơi các tuyến gặp nhau. Một cực có đủ cửa biển, hậu phương cao nguyên, và hành lang sang Mekong thì về địa mạo đã hoàn chỉnh, đúng như hình ảnh: “Các dòng nước chảy về một chỗ” (Truyền Đạo 1:7). Nhưng chính vì địa hình quá tốt để thành trung tâm, cực thứ ba này lại luôn bị kìm: nếu nó đứng lên, Hà Nội mất độc quyền Bắc Trung Bộ, Sài Gòn mất độc quyền Mekong–Nam Bộ, và Đông Dương sẽ xuất hiện một trục xoay mới không phụ thuộc hai lõi cũ. Một cực thứ ba nghĩa là tái phân phối toàn bộ quyền lực không gian, nên nó bị giữ trong vai trò hành lang hơn là điểm giữ lại. Cổ chai Quảng là khóa phía Bắc, ngưỡng Bình Thuận là khóa phía Nam: phía Bắc, duyên hải hẹp khiến lực Hà Nội đi xuống theo trục dọc dễ hơn là lực Đông–Tây bật ra; phía Nam, từ Bình Thuận trở vào là đại lục Mekong liên tục, mọi dòng lực hút về Sài Gòn, không còn đới khe để tạo bản lề riêng. Tây Nguyên duyên hải vì thế nằm giữa hai khóa như một cực bị ép. Do đó vùng này thường chỉ bị dùng như “hành lang đi qua”: hàng từ cao nguyên đổ xuống cảng rồi đi thẳng, cảng chỉ là cửa xuất, logistics chỉ chạy ngang mà không dừng lại, công nghiệp phụ trợ khó hình thành, trong khi bản chất của nó là trung tâm điều phối. Kết luận thuần địa mạo vì thế rất rõ: Hà Nội là đại lục duyên hải Bắc, Mekong–Sài Gòn là đại lục phù sa Nam, còn Tây Nguyên duyên hải là bản lề Đông–Tây — cực thứ ba tự nhiên của toàn Đông Dương. Nhưng cực này bị kìm vì hai đại lục đã có lõi sẵn, và một cực mới sẽ tái định nghĩa toàn hệ thống. AmazingBless kết đoạn liền khối: Tây Nguyên duyên hải là cực thứ ba của toàn Đông Dương, một bản lề Đông–Tây hoàn chỉnh với hải đầu Kut lộ Yun, trục xoay Ia Lốp và điểm điều phối Tây Sơn; nhưng chính vì nó có khả năng đứng độc lập, nó lại bị kìm giữa hai đại lục đã xác lập — đại lục Hà Nội ở phía Bắc và đại lục Mekong–Sài Gòn ở phía Nam — và khi cực thứ ba chưa được kích hoạt, Đông Dương mãi chỉ có hai lõi và một vùng bản lề bị bỏ quên.