Trong lịch sử Đông Dương, quyền lực hiếm khi được quyết định bởi việc “chiếm hết đất”, mà phần lớn được định hình bởi việc nắm các cổ họng địa lý: cửa biển, đồng bằng lõi, hành lang sông, và những bản lề núi–biển. Một đế chế không cần phủ kín bản đồ, chỉ cần đặt tay lên các điểm then chốt là đủ để điều phối toàn không gian. Quang Trung (Nguyễn Huệ) không chỉ là một tướng đánh thắng, mà là một khoảnh khắc hiếm hoi khi một trung tâm bản địa chạm tới cấu trúc thống soái toàn bán đảo Đông Dương — theo nghĩa tương đối, xu hướng đa số. Và chính khoảnh khắc ấy giống như một “Kut Lộ Yun cấp bán đảo”: một yết hầu chiến lược nối nội lục với biển mở, trước khi Babylon thuộc địa bước vào bằng hệ thống mua bán và cảng biển. “Các lái buôn trên đất đã trở nên sang trọng bởi sự xa xỉ của nó.” (Khải Huyền 18:3).
Quang Trung không theo mô hình thuộc địa xâm chiếm như các đế quốc sau này. Ông đứng trong một cửa sổ lịch sử hiếm: Đại Việt là lõi dân số và quân lực mạnh nhất bán đảo; Xiêm và Chân Lạp bị ràng buộc bởi thủy hệ Mekong; còn phương Bắc đang rối loạn cuối Thanh. Khi các trục lớn chưa bị khóa bởi thực dân, một quyền lực bản địa có thể vươn lên thành trung tâm điều phối Đông Dương. Đây không phải là “cai trị tuyệt đối”, nhưng là khả năng áp đảo cấu trúc nếu thời gian đủ dài.
Điểm then chốt thứ nhất là việc nắm đồng bằng lõi. Đông Dương có những đồng bằng quyết định vận mệnh: sông Hồng, sông Mã–Nghệ Tĩnh, và sông Cửu Long. Ai giữ được lõi nông nghiệp–nhân lực ấy sẽ có ưu thế tự nhiên so với các vùng nội lục thưa dân như Lào, hay các vùng phụ thuộc dòng sông như Campuchia. Quang Trung thống nhất gần như toàn bộ Đại Việt, nghĩa là nắm được “trọng lượng dân số” lớn nhất bán đảo. Trong logic quyền lực, đó là nền tảng của mọi thế bá quyền. “Nước nhiều dân thì vua được vinh hiển.” (Châm Ngôn 14:28).
Điểm then chốt thứ hai là việc bẻ gãy Xiêm tại cửa hạ lưu Mekong. Trận Rạch Gầm – Xoài Mút không chỉ là chiến thắng quân sự, mà là đòn đánh vào đúng yết hầu can thiệp của Xiêm xuống Chân Lạp. Mekong là cổ họng của Campuchia và là cửa Đông của Xiêm. Khi Xiêm bị đánh gãy tại đó, quyền can thiệp của họ vào bán đảo bị chặn lại, và bản lề Campuchia buộc phải nghiêng về phía sức mạnh Việt. Đây là cách một trung tâm bản địa “bẻ trục Đông Dương” mà không cần chiếm hết đất. “Ngài làm cho các dân mạnh trở nên yếu.” (Gióp 12:23).
Điểm then chốt thứ ba là bản lề duyên hải đới khe của Tây Sơn. Tây Sơn xuất thân từ Bình Định — một vị trí cực hiếm: sát biển sâu quốc tế, lại nối trực tiếp lên Tây Nguyên qua An Khê, và có thể đánh xuống Nam Bộ. Đây chính là mô hình Kut Lộ Yun mà duyên hải đới khe đại diện: hành lang Đông–Tây thoát khỏi các ao tù nội lục, mở ra tuyến đại dương Luzon. Một quyền lực vừa giữ được cửa biển, vừa giữ được yết hầu cao nguyên, vừa đánh được xuống đồng bằng, sẽ mang thế “cá kình” của bán đảo. “Ngài đặt các vua lên và phế bỏ các vua.” (Đa-ni-ên 2:21).
Điểm then chốt thứ tư là chiến thắng trước Thanh tại Thăng Long. Nếu Quang Trung thua phương Bắc, ông chỉ là một lãnh chúa nội chiến. Nhưng thắng Thanh nghĩa là khóa được hướng Bắc, giải phóng Đại Việt khỏi áp lực triều đình phương Bắc, và tạo ra vị thế “thiên tử phương Nam” trên thực tế. Trong cấu trúc bán đảo, khi không còn bị ép từ Bắc, trọng lực quyền lực sẽ tự nhiên quay xuống Lào–Camp–Xiêm. “Ngài khiến kẻ kiêu ngạo hạ xuống.” (Thi Thiên 18:27).
Nếu Quang Trung sống lâu, xu hướng cấu trúc cho thấy Campuchia có thể trở thành vùng đệm phụ thuộc; Lào khó thoát quỹ đạo vì không có cửa biển; Xiêm sẽ buộc phải thỏa hiệp hoặc bị đẩy về phía Tây. Khi đó, một “Đông Dương bản địa” có thể hình thành trước khi Pháp bước vào. Nhưng lịch sử đã không cho đủ thời gian. Quang Trung mất sớm (1792), Tây Sơn thiếu bộ máy hành chính bền, nội chiến kéo dài, và Babylon thuộc địa chỉ cần đi vào những cửa mở. “Trong một giờ, sự giàu có lớn lao ấy đã bị tiêu mất.” (Khải Huyền 18:17).
Vì vậy, Quang Trung là khoảnh khắc duy nhất trước thời Pháp mà một trung tâm bản địa chạm tới cấu trúc thống soái bán đảo: nắm lõi đồng bằng Việt, bẻ gãy Xiêm ở cửa Mekong, khóa phương Bắc bằng chiến thắng Thanh, và đứng đúng bản lề duyên hải–cao nguyên–biển sâu. Tây Sơn khi ấy chính là Kut Lộ Yun cấp Đông Dương: cổ họng địa lý nối nội lục với đại dương, trước khi Babylon mua bán dựng hệ thống cảng và chuỗi lệ thuộc.