Có một hiểu lầm kéo dài nhiều thập kỷ: hễ có biển là sẽ giàu. Nhưng biển không tự mang lại thịnh vượng; biển chỉ mở ra cửa, còn người bên trong có bước qua được hay không lại là chuyện khác. Những vùng duyên hải tưởng như có lợi thế đương nhiên thật ra lại phụ thuộc vào cái gốc nằm phía sau lưng: đất liền mạnh thì biển mới sống được; đất liền yếu thì biển chỉ là cảnh quan.
Tây Nguyên duyên hải là ví dụ điển hình. Không gian kinh tế này có biển sâu, vịnh tự nhiên, cửa ra quốc tế, nhưng nếu vùng cao nguyên phía sau – nơi sản xuất, con người, và dòng hàng được hình thành – không đủ lực, thì cảng đẹp mấy cũng không phát triển thành chuỗi giá trị. Cảng biển không sống bằng nước; cảng biển sống bằng dòng hàng. Mà dòng hàng không đến từ ước mơ, nó đến từ đất liền.
Kinh Thánh mô tả một nguyên tắc rất gần với thực tế kinh tế vùng:
“Nếu cây rễ không bền thì trái cũng chẳng bền.” (Ma-thi-ơ 7:17 – VN1934, tóm lược tinh thần)
Cảng là trái, đất liền là rễ.
Muốn trái ngọt thì phải dưỡng rễ trước.
Trong hệ quy chiếu Ơn – Nhơn – Thần:
- Ơn: biển đã có, vịnh đã sẵn, vị trí đã trao.
- Nhơn: con người phải xây năng lực nghề – thương – dịch vụ – logistics.
- Thần: giới hạn nhắc nhở rằng không thể lấy biển thay thế cho nội lực đất liền.
Biển chỉ là cửa ra. Còn chìa khóa nằm ở tay người bên trong.
Đây là lý do các vùng có cảng đẹp nhưng đất liền yếu thường rơi vào chu kỳ:
- xây hạ tầng trước → không có hàng để nuôi, phải vay thêm,
- bán đất để bù, mất chủ quyền kinh tế,
- cảng thành “biển để ngắm” chứ không thành “biển để sống”.
Trong khi đó, một mô hình đúng thứ tự sẽ đi ngược chiều:
- đất liền tạo hàng trước,
- dịch vụ – du lịch tạo dòng khách,
- logistics gom đủ khối lượng,
- cảng biển mới bùng nổ đúng lúc.
Châm Ngôn 24:3 nói:
“Nhà dựng bởi sự khôn ngoan, lập bởi sự thông sáng.” (VN1934)
Trong kinh tế cũng vậy: cảng không dựng bởi lòng tự hào, mà dựng bởi năng lực nuôi nổi chính mình.
Tây Nguyên duyên hải muốn thoát nghèo không cần tranh giành vị thế; cần dựng gốc trước khi dựng ngọn:
- phát triển nghề tại chỗ,
- thương mại địa phương có lãi thật,
- đào tạo con người để làm dịch vụ thay vì chờ dự án lớn,
- tìm khách trước khi tìm nhà đầu tư,
- xây chuỗi hàng hóa trước khi xây thêm bến cảng.
Biển chỉ mạnh khi có đất.
Đất chỉ mạnh khi có người.
Người chỉ mạnh khi có việc làm thực, không phải khẩu hiệu.
Nếu biển là cửa, thì đất liền là chìa khóa.
Không có chìa khóa, cửa mở cũng vô nghĩa.