Tây nguyên duyên hải đang đi vào một thời điểm quan trọng của tiến trình phát triển. Nội lực tài chính giảm sút, ngân sách hạn chế, trong khi các đô thị ven vịnh lại mở ra một cánh cửa mới cho du lịch, dịch vụ và logistics mềm. Ở đây, vấn đề không còn là có nên gọi vốn quốc tế hay không, mà là câu hỏi cốt lõi: làm sao thu hút được vốn mà không đánh mất quyền định đoạt vùng đất mình đang đứng?
Kinh Thánh ghi: “Nhà dựng bởi sự khôn ngoan, lập bởi sự thông sáng.” (Châm Ngôn 24:3, VN1934).
Dòng chữ ngắn ấy như tấm gương soi vào thực trạng hôm nay: vốn có thể đến nhanh, nhưng nếu không có trí tuệ để giữ quyền kiểm soát, nhà được dựng lên cũng sẽ thuộc về người khác. Vì vậy, điều Tây nguyên duyên hải cần không phải là dòng tiền dễ dãi, mà là dòng tiền đi kèm điều kiện bảo toàn Ơn – Nhơn – Thần.
Ơn – là lợi thế tự nhiên đã có: vịnh kín gió, biển sâu, núi áp sát biển tạo cảnh quan hiếm.
Nhơn – là trách nhiệm của con người trong quản trị: thương thuyết, lựa chọn mô hình vốn, giữ quyền quyết định.
Thần – là giới hạn đạo lý để không vượt quá sức: biết điều gì nên làm, điều gì không nên đánh đổi.
Kinh Thánh cảnh báo: “Khôn ngoan của người khéo léo là phân biết đường nẻo.” (Châm Ngôn 14:8, VN1934).
Đó không phải câu chuyện tôn giáo, mà là nguyên tắc vận hành của mọi quốc gia muốn phát triển mà không đánh mất chính mình.
Trong bối cảnh ngân sách nội địa co lại, doanh nghiệp kiệt quệ sau khủng hoảng, còn nhu cầu hạ tầng du lịch – dịch vụ – cảng nhỏ – bến du thuyền lại tăng, vốn ngoại là cần thiết. Nhưng vốn chỉ hữu ích khi đất vẫn là của mình. Đất ven biển không chỉ là hàng hóa; đó là quyền chọn tương lai. Ai giữ đất, người ấy giữ tiếng nói. Hay như Kinh Thánh nói: “Đức Giê-hô-va là nguồn của đất và muôn vật trong đó.” (Thi Thiên 24:1, VN1934). Điều đó nhắc rằng con người là người quản lý, không phải kẻ bán đứt.
Bẫy lệ thuộc xuất hiện khi đất được trao quá lâu, quá rộng, hoặc dưới hình thức không còn thu hồi lại được. Lúc ấy, quy hoạch bị xuất khẩu; địa phương trở thành người phục vụ thay vì người kiến tạo. Tương lai bị định đoạt bởi người nắm chìa khóa cảng, thay vì người sống trên đất ấy. Một vùng biển mất quyền kiểm soát kinh tế sẽ đánh mất chính mình trước khi đánh mất chủ quyền pháp lý.
Ở đây, lối đi an toàn là mượn vốn – giữ đất.
Liên doanh có thời hạn.
Thuê khai thác có điều khoản thu hồi.
BOT đóng – hoàn vốn – trao lại.
Không ký hợp đồng khiến vùng đất trở thành vật thế chấp dài hạn.
Kinh Thánh có một câu phù hợp tinh thần này:
“Phải vâng lời Đức Chúa Trời hơn là vâng lời người ta.” (Công vụ 5:29, VN1934).
Trong bối cảnh phát triển, ý câu này có thể hiểu: phải giữ nguyên tắc đạo lý làm gốc, chứ không chạy theo cái lợi trước mắt.
Vì vậy, Tây nguyên duyên hải không cần phải biến mình thành bản sao của Singapore hay Thượng Hải. Không cần chạy theo công nghiệp nặng khi địa hình, nội lực và vị trí phù hợp hơn với chuỗi tăng trưởng mềm:
du lịch → dịch vụ → logistics → thương mại vừa & nhỏ → rồi mới tính đến công nghiệp.
Đi đúng tầng là sống. Đi vượt tầng là trả giá.
Bởi đất không chỉ là đất; đất là tương lai.
Vốn không chỉ là vốn; vốn là bài kiểm tra xem ai đang lái con thuyền phát triển.
Và như Kinh Thánh ghi: “Phước cho nước nào có Đức Giê-hô-va làm Đức Chúa Trời mình.” (Thi Thiên 33:12, VN1934) – câu ấy không nói về nghi thức tôn giáo, mà nói về nền tảng: một vùng đất đứng trên nguyên tắc đạo lý thì mới đứng vững trong thương trường.
Tây nguyên duyên hải không cần thắng ai.
Chỉ cần đừng tự thua chính mình.
Đó mới là điểm xuất phát của một sự phục hồi có tương lai.