Trong thế kỷ trước, quyền lực quốc gia thường được nhìn qua bản đồ và biên giới: đường kẻ, lá cờ, lãnh thổ. Nhưng thế kỷ này đang vận hành bằng một logic khác: chuỗi hàng hải mới là nền tảng quyết định vị thế kinh tế. Một cảng biển có thể nằm trên bản đồ của một quốc gia, nhưng dòng tàu ra vào, tuyến vận tải, bảo hiểm hàng hải, tiêu chuẩn logistics và công nghệ hậu cần có thể nằm trong tay một hệ thống hoàn toàn khác.
Điều đó cho thấy: quyền lực không nằm ở nơi lá cờ đang bay, mà nằm ở nơi ai điều phối được dòng chảy thương mại. Nếu thương mại là máu kinh tế, thì chuỗi hàng hải chính là hệ tuần hoàn. Người sở hữu tuyến, sở hữu bảo hiểm, sở hữu công nghệ theo dõi, và sở hữu quyền quyết định chuẩn vận hành – người đó nắm quyền lực thật.
Khi nhìn lại các tuyến biển trong khu vực, điều dễ thấy không phải là tàu của ai neo ở đâu, mà là ai điều phối được hành lang thương mại: từ bảo hiểm tàu, chuẩn kiểm định container, đến thị trường tiêu chuẩn hóa. Lá cờ không quyết định được điều đó; chuỗi kiểm soát thì có.
Trong cách nhìn Ơn – Nhơn – Thần:
- Ơn: biển, vị trí địa lý, vịnh tự nhiên – lợi thế có sẵn.
- Nhơn: con người, đào tạo nghề biển, dịch vụ cảng, thương mại, logistics.
- Thần: giới hạn nhắc nhở rằng phát triển phải dựa trên thực lực, không phải khẩu hiệu.
Kinh Thánh có nguyên tắc phù hợp với tư duy này:
“Trước phải ngồi xuống mà tính phí tổn.” (Lu-ca 14:28 – VN1934)
Ý nghĩa thực tế: không phải giương biểu tượng nào lên, mà phải đánh giá xem có đủ năng lực để vận hành hay không.
Điều đó lý giải vì sao nhiều vùng biển có cảng, nhưng không hình thành sức mạnh kinh tế: cảng là điểm, nhưng không có tuyến; tuyến là đường, nhưng không có chuỗi; chuỗi là hệ thống, nhưng không có năng lực con người để duy trì. Cảng chỉ là cửa; chuỗi hàng hải là chìa khóa.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là:
“Chúng ta có biển không?”
mà là:
“Chúng ta kiểm soát được phần nào của chuỗi biển?”
Và trong môi trường quốc tế hiện nay, kiểm soát không nhất thiết đồng nghĩa sở hữu tuyệt đối. Một quốc gia có thể vận hành tuyến hàng hải hiệu quả bằng cách:
- tham gia vào chuẩn vận hành;
- nắm dịch vụ hậu cần;
- sở hữu nhân lực và doanh nghiệp địa phương có thương hiệu;
- kết nối được đến nơi hàng hóa đi và nơi hàng hóa đến.
Nếu làm được vậy, lá cờ có thể đứng yên mà kinh tế vẫn đi tới.
Nếu không làm được vậy, lá cờ có thể bay rất cao mà thương mại vẫn đứng tại chỗ.