Trong tư duy phổ biến, mở rộng mạng cảng dọc bờ biển thường bị đồng nhất với “mở cửa an ninh”. Cách hiểu này khiến Việt Nam do dự trước một lợi thế tự nhiên hiếm có: bờ biển dài, nhiều vịnh sâu, thuận lợi cho vận tải biển và thương mại đại dương. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc có mở hay không, mà nằm ở mở theo cấu trúc nào. Khi được tổ chức đúng, mạng cảng dọc bờ không làm an ninh yếu đi, mà còn giúp giảm rủi ro hệ thống. “Sự khôn ngoan tốt hơn sức lực” (Truyền Đạo 9:16).
An ninh không đến từ việc đóng cửa, mà từ cấu trúc đúng
Lịch sử kinh tế cho thấy: những không gian bị “đóng cứng” thường dễ bị tổn thương hơn khi xảy ra biến cố. Ngược lại, hệ thống phân tán – có nhiều điểm ra vào – nếu được điều phối tốt sẽ khó bị tê liệt toàn phần. An ninh hiện đại không phải là giữ ít cửa, mà là không để có một cửa duy nhất bị bóp nghẹt. “Kế hoạch thành công nhờ mưu lược” (Châm Ngôn 20:18).
Nguyên tắc thứ nhất: phân tán chức năng, không dồn vào một siêu cảng
Rủi ro an ninh tăng cao khi toàn bộ hoạt động dồn vào một vài cảng “siêu trung tâm”. Cách làm khôn ngoan là phân vai theo chức năng:
- Cảng cửa ngõ biển sâu cho tàu lớn, lịch quốc tế ổn định;
- Cảng vệ tinh cho gom–chia hàng, hàng rời, container nội Á;
- Cảng dịch vụ hậu cần, sửa chữa, tiếp nhiên liệu.
Khi mỗi cảng làm đúng vai, không có mục tiêu đơn lẻ đủ lớn để trở thành điểm gây sức ép. “Mỗi chi thể có chức năng riêng” (I Cô-rinh-tô 12:18).
Nguyên tắc thứ hai: đặt lõi điều phối ở trong đất liền, không đặt ở mép biển
Một mạng cảng an toàn không điều hành trực tiếp từ bờ, mà được điều phối từ HUB nội địa. HUB này nắm dữ liệu logistics, quyết định luồng hàng đi cảng nào, lúc nào, theo phương thức nào. Nhờ đó:
- Bờ biển chỉ là nơi xả hàng và tiếp nhận tàu;
- Giá trị, dữ liệu và quyết định nằm sâu trong đất liền;
- Sự cố cục bộ ở một cảng không làm tê liệt toàn hệ.
“Người khôn ngoan nhìn trước tai họa mà lánh đi” (Châm Ngôn 22:3).
Nguyên tắc thứ ba: ưu tiên biển sâu – giảm tiếp xúc vùng nhạy cảm
Không phải đoạn bờ nào cũng nên phát triển như nhau. Biển sâu mở, ít điểm bám cố định, xa vùng chồng lấn là nơi:
- Khó cưỡng chế dài hạn;
- Chi phí giám sát cao;
- Thị trường và bảo hiểm tự bảo vệ tuyến.
Ngược lại, biển cạn và vùng nhạy cảm chỉ nên giữ vai trò phòng thủ–pháp lý, không đặt lõi tăng trưởng kinh tế. “Hãy cân nhắc đường lối mình” (Châm Ngôn 4:26).
Nguyên tắc thứ tư: để thị trường và luật lệ làm “lá chắn mềm”
Mạng cảng dọc bờ sẽ an toàn hơn khi:
- Gắn chặt với vận tải quốc tế theo UNCLOS;
- Thu hút nhiều hãng tàu, ngân hàng, bảo hiểm, cảng vụ quốc tế;
- Duy trì lịch tàu đều, hợp đồng dài hạn.
Khi nhiều chủ thể toàn cầu cùng phụ thuộc vào một tuyến, mọi hành vi gây rối đều tự làm tăng chi phí cho chính bên gây rối. Đây là an ninh của luật lệ và thị trường, không phải của đối đầu. “Phước cho kẻ xây dựng hòa bình” (Ma-thi-ơ 5:9).
Nguyên tắc thứ năm: kết nối ven bờ bằng coastal shipping, giảm áp lực nội địa
Vận tải ven biển quy mô lớn giúp:
- Giảm hàng nặng trên cao tốc Bắc–Nam;
- Phân tán luồng hàng theo chiều ngang;
- Tăng khả năng cơ động khi có sự cố cục bộ.
Một mạng cảng mà tàu nhỏ – trung có thể chạy dọc bờ sẽ giảm rủi ro tập trung và giảm chi phí logistics quốc gia. “Kế hoạch của người siêng năng dẫn đến dư dật” (Châm Ngôn 21:5).
Nguyên tắc thứ sáu: an ninh theo lớp, không theo điểm
An ninh hiệu quả là an ninh nhiều lớp:
- Lớp pháp lý – quốc tế (luật biển, bảo hiểm);
- Lớp thị trường (lưu lượng, hợp đồng);
- Lớp hạ tầng (phân tán cảng, đa tuyến);
- Lớp quản trị (HUB điều phối nội địa).
Khi các lớp này chồng lên nhau, không cần biện pháp cứng vẫn tạo được độ bền cao. “Sợi dây bện ba tao khó đứt” (Truyền Đạo 4:12).
Chốt lại
Phát triển mạng cảng dọc bờ không đồng nghĩa với tăng rủi ro an ninh, nếu biết đặt cảng đúng chỗ, phân vai đúng chức năng và điều phối từ lõi nội địa. An ninh hiện đại đến từ cấu trúc mở nhưng có trật tự, nơi biển sâu, luật lệ và thị trường cùng bảo vệ dòng thương mại. Khi đó, Việt Nam vừa khai thác được lợi thế biển, vừa giảm áp lực an ninh dài hạn—một con đường khôn ngoan cho thịnh vượng bền vững. “Sự khôn ngoan giữ gìn người có nó” (Truyền Đạo 7:12).