Trong thương mại hàng hải hiện đại, vấn đề không nằm ở việc “có biển hay không”, mà nằm ở chỗ ra được biển sâu nhanh đến mức nào. Không gian biển sâu là nơi thị trường vận hành theo luật lệ; còn biển cạn, ven bờ là nơi rủi ro chính trị, quân sự và chi phí phát sinh tích tụ. Kinh Thánh đã nói rất rõ về sự khác biệt giữa hai không gian này khi phân biệt điều tạm thời và điều bền vững: “Chúng ta không chăm sự thấy được, nhưng chăm sự không thấy được; vì sự thấy được là tạm, còn sự không thấy được là đời đời” (II Cô-rinh-tô 4:18). Biển cạn là điều “thấy được” của quyền lực; biển sâu là trật tự “không thấy được” của thị trường.
Biển sâu không phải là khái niệm quân sự, mà trước hết là khái niệm thị trường. Trong nhận thức phổ thông, biển sâu thường bị gắn với tàu chiến và hạm đội; nhưng với thương mại quốc tế, biển sâu được xác định bởi ba điều kiện kinh tế căn bản: độ sâu đủ cho tàu tải trọng lớn hoạt động liên tục, khả năng thoát khỏi vùng chồng lấn chủ quyền sớm, và mức độ thấp của các điểm nghẽn chính trị–pháp lý. Ở đó, phí bảo hiểm thấp hơn, lịch tàu ổn định hơn, chuỗi cung ứng ít bị gián đoạn hơn. Thị trường không chọn nơi “hùng mạnh”, mà chọn nơi ít rủi ro nhất trong dài hạn, đúng như lời dạy: “Sự khôn ngoan quý hơn sức lực” (Truyền Đạo 9:16).
Vì thế, “ra nhanh” quan trọng hơn “ở gần”. Một ngộ nhận phổ biến cho rằng cảng gần bờ, thuận tiện, dễ kiểm soát thì tốt cho làm ăn. Thực tế ngược lại: nếu một tuyến hàng hải phải đi lâu trong vùng biển cạn, men theo ven bờ đông dân cư, và đi qua nhiều vùng chồng lấn, thì rủi ro sẽ cộng dồn theo từng hải lý. Trong khi đó, một cửa biển tốt là cửa thoát ra biển sâu sớm, rời khỏi vùng nhạy cảm nhanh, và bước vào không gian quốc tế càng sớm càng tốt. Đối với thị trường, mỗi giờ rút ngắn trong vùng rủi ro có giá trị hơn cả trăm kilômét trên đất liền, bởi “kẻ khôn ngoan thấy trước tai họa mà ẩn mình” (Châm Ngôn 22:3).
Sự khác biệt này phản ánh hai trật tự hoàn toàn khác nhau: biển cạn là không gian của quyền lực, còn biển sâu là không gian của luật lệ. Ven bờ và biển cạn gắn với lãnh thổ, quân đội và áp lực kiểm soát; biển sâu gắn với luật hàng hải quốc tế, bảo hiểm và chuẩn mực thương mại. Doanh nghiệp, hãng tàu và ngân hàng không làm ăn bằng khẩu hiệu chủ quyền, mà bằng điều khoản hợp đồng, phí bảo hiểm và độ tin cậy tuyến vận chuyển. Vì vậy, biển càng sâu thì càng “phi chính trị”; biển càng cạn thì càng bị chính trị hóa. Điều này phù hợp với nguyên lý Kinh Thánh: “Luật pháp của Đức Giê-hô-va là trọn vẹn, làm hồi sinh linh hồn” (Thi Thiên 19:7) — luật lệ rõ ràng làm sống thị trường, còn quyền lực tùy tiện thì làm nghẹt thở giao thương.
Không phải ngẫu nhiên mà các trung tâm thương mại biển lớn trên thế giới đều thoát bờ rất nhanh. Chúng không nằm sâu trong châu thổ, không kéo dài ven bờ đông dân, và không bị buộc đi qua vùng tranh chấp kéo dài. Thay vào đó, chúng ra biển sâu gần như ngay lập tức, đi thẳng vào tuyến đại dương mở, và tránh bị kẹt trong “vùng xám”. Đây là kết quả của hàng trăm năm chọn lọc thị trường, đúng như lời Kinh Thánh về thử thách thời gian: “Hễ nền nhà đặt trên đá thì đứng vững” (Ma-thi-ơ 7:25).
Với những không gian định vị thuần thương mại, không quân sự hóa như Kút Lộ, yêu cầu số một không phải là căn cứ, hạm đội hay quyền lực biểu tượng, mà là ra biển sâu nhanh, ít điểm nghẽn, ít lý do để bị soi xét chính trị. Biển sâu cho phép đi qua mà không cần chiếm, hiện diện mà không cần phô trương, và làm ăn mà không cần chọn phe. Đó chính là nền tảng của an ninh thị trường thực sự, phù hợp với lời khuyên cổ xưa: “Phước cho kẻ làm hòa, vì họ sẽ được gọi là con Đức Chúa Trời” (Ma-thi-ơ 5:9).
Chốt lại trong một câu: Muốn thương mại sống dài, phải ra biển sâu nhanh; ở lại biển cạn càng lâu, rủi ro tích tụ càng nhiều. Biển sâu không được bảo vệ bằng súng đạn, mà bằng luật lệ, bảo hiểm và lợi ích đan xen; và chính vì thế, nó là không gian tự do bền vững nhất cho làm ăn — “Vì nơi nào có Thần của Chúa, nơi đó có tự do” (II Cô-rinh-tô 3:17).