Trong kinh tế vùng, điều quan trọng không phải là bản quy hoạch hoành tráng đến mức nào, mà là liệu nó có vận hành được hay không. Một sân bay không sống bằng khẩu hiệu; nó sống bằng dòng khách, dòng hàng và dòng tiền. Trong bối cảnh đó, Phù Cát (Quy Nhơn – Tây Nguyên duyên hải) và Cam Ranh (cửa ngõ quốc tế của tuyến núi–biển từ cao nguyên xuống Khánh Hòa) đang tạo ra một thực tế rõ rệt hơn nhiều so với tham vọng đặt quá nặng lên những dự án tầm quốc gia như Long Thành.
Tây Nguyên duyên hải có một đặc điểm tự nhiên rất riêng: dãy Trường Sơn chạy dọc phía tây và gãy đột ngột về phía đông, tạo nên độ dốc lớn, khiến nước mưa đổ xuống vùng trũng duyên hải thấp hơn mực nước biển, sinh ra hệ thống vịnh kín, mặt nước sâu, sát đường bay và tiếp cận trực tiếp với cao nguyên – vùng nông sản và khoáng sản nhẹ. Điều này khiến Phù Cát và Cam Ranh không chỉ là hai sân bay, mà là hai cửa ngõ mở vùng: một hướng gom hàng và gom khách từ Tây Nguyên; một hướng mở ra quốc tế bằng du lịch, dịch vụ và thương mại mềm.
Kinh Thánh đặt ra một nguyên tắc thực tiễn cho mọi kế hoạch kinh tế: “Trước phải ngồi xuống mà tính phí tổn” (Lu-ca 14:28 – VN1934). Long Thành là một bài toán lớn chưa tính xong. Phù Cát – Cam Ranh là hai bài toán nhỏ có thể giải ngay.
Phù Cát đang trở thành cửa ngõ thực dụng của Tây Nguyên duyên hải. Từ đây hình thành một chuỗi liên kết tự nhiên: Tây Nguyên → Quy Nhơn → Biển quốc tế. Những mặt hàng có thực – nông sản, khoáng sản nhẹ, hàng thủ công, dịch vụ hậu cần – có tuyến đi xuống biển rõ ràng. Du khách chỉ cần ba mươi phút để chạm biển và hai giờ để chạm núi. Không cần mơ về những khu công nghiệp khổng lồ. Điều vùng này cần là năng lực tiếp nhận vốn vừa và nhỏ: khách sạn mini, khu nghỉ dưỡng vừa, logistics mềm, mô hình kinh tế hộ gia đình. Kinh Thánh nhắc: “Cái cân chính xác đẹp lòng Đức Giê-hô-va” (Châm Ngôn 11:1 – VN1934). Một nền kinh tế muốn đứng vững phải đo được chính mình bằng thực lực, không phải bằng ảo tưởng.
Cam Ranh là cửa sổ quốc tế của vùng. Nếu Phù Cát là điểm thu, Cam Ranh là điểm mở. Vịnh kín gió, mặt nước sâu, đường bay quốc tế và hạ tầng ven biển sẵn sàng vận hành, trước cả khi những đại dự án kịp có vốn đầy đủ. Lợi thế thật không nằm ở những tuyên bố chiến lược, mà nằm ở khả năng tạo ra thu nhập ngay: du thuyền, nghỉ dưỡng, trung chuyển, hàng không, dịch vụ biển. Kinh Thánh nói: “Ấy là Ngài ban sức lực cho ngươi được tài sản” (Phục truyền 8:18 – VN1934). Tài sản không phải là đất đai cầm cố để đổi lấy vốn; tài sản là khả năng biến vị trí thành thu nhập hợp pháp.
Vấn đề không phải Long Thành sai; vấn đề là Long Thành quá lớn so với tốc độ hấp thụ vốn thật. Trong khi đó, Phù Cát – Cam Ranh không cần chờ 10 hay 20 năm. Chúng tạo ra miếng ăn trước, cơ hội sau, rồi mới nói tới tầm nhìn. Một nền kinh tế muốn sống không cần tiếng vỗ tay ở hội trường; nó cần bánh mì trên bàn. Kinh Thánh viết: “Hãy làm việc cách yên lặng, và ăn bánh của mình” (2 Tê-sa-lô-ni-ca 3:12 – VN1934). Nền kinh tế bền vững không đứng trên tham vọng, mà đứng trên khả năng tự nuôi mình.
Bởi vậy, tương lai Tây Nguyên duyên hải không bắt đầu bằng lời hứa ở diễn đàn, mà bắt đầu bằng đường băng nơi bánh máy bay vừa chạm đất. Và với vùng này, hai điểm chạm đất đó có tên: Phù Cát và Cam Ranh. Một bên là cửa ngõ gom hàng và khách từ cao nguyên. Một bên là cửa sổ mở ra thế giới bằng du lịch, dịch vụ và thương mại mềm. Không phải thay thế Long Thành, không cạnh tranh giấc mơ quốc gia, mà làm điều có thể làm, ngay bây giờ.
Đó chính là kinh tế thực hành: đo theo Ơn (điều kiện có thật), vận bởi Nhơn (năng lực con người), giữ bằng Thần (giới hạn để không vượt quá sức). Con đường này không cần ồn ào. Nó chỉ cần đúng.